Premier Jan Peter Balkenende schept zelf een crisis door al bij voorbaat te zeggen dat er een crisis komt door de film van Geert Wilders. Volgens haar duidt het op voorhand praten over een crisis op gebrekkig leiderschap.
Dat zegt Ayaan Hirsi Ali in Nova, in het eerste interview na haar vertrek naar de Verenigde Staten.
De PVV-leider heeft wat Hirsi Ali betreft alle recht om een film te maken over de islam. “Als Wilders zijn stelling wil bekrachtigen met een film, dan heeft hij daar alle recht toe”, zegt ze terwijl ze het streven van Wilders om de koran te verbieden niet deelt. “Maar je hebt geen recht om, waar dan ook ter wereld, een film te beantwoorden met geweld.” Critici kunnen ook een film maken of wegkijken, zegt ze.
De film leidt volgens de voormalige VVD-politica niet tot grote geweldsuitbraken. “Ik denk niet dat de meerderheid van de moslims zich als wilde beesten zal gedragen.”
Hirsi Ali brak een lans voor de vrijheid van meningsuiting. Van een mogelijk verbod op de film wil ze dan ook niets weten. Ook protestacties tegen Wilders die oproepen om hem de mond te snoeren vindt ze niks. “In landen waar je geen vrijheid van meningsuiting hebt heerst tirannie.”
Ze wijst echter het plan van Wilders om de Koran te verbieden resoluut van de hand. “Vrijheid van meningsuiting geldt voor iedereen. En daarin past niet het verbieden van boeken.”

De Groene Amsterdammer schrijft in een portret van Wilders dat de politicus moeilijk is te bestrijden. Oude kwalificaties als racist of rechts-extremist voldoen niet. “Hoeveel mensen kunnen nog uitleggen wat het extreem rechtse gedachtegoed werkelijk inhoudt? Ontdaan van hun politieke lading bleven enkel puur moralistische kwalificaties over. Daarmee konden personen als Janmaat buitenspel worden gezet. Maar hun ideeën werden er niet mee weerlegd, zo toont de ruk naar rechts onder de gevestigde partijen van de laatste jaren aan. Feit is dat voor deze kwalificaties niets in de plaats is gekomen. Het is op dit moment zelfs onduidelijk wat er precies niet gezegd mag worden over Wilders, wat onder ‘demonisering’ valt”, schrijft het weekblad. Politicoloog Cas Mudde zegt in De Groene: “Wilders is niet echt populistisch. Hij speelt nu wel de man van het volk, maar heeft niet veel op met directe democratie en zo. Bovendien komt hij zelf uit de mainstream. Ik vind Wilders ook geen nationalist. Nationalisten denken vanuit het collectief, Wilders vanuit het individu. Hij lijkt daarom meer op de Amerikaanse neoconservatieven. Net als zij heeft hij ongelooflijk autoritaire trekken en geen enkel respect voor zoiets als privacy. Al is hij op het vlak van abortus en homoseksualiteit wel weer liberaler. Of Nederlandser. En conservatieven zijn niet zo sterk tegen de islam. Wilders is kortom heel, heel moeilijk te plaatsen.”

Op papier is discriminatie in de Europese Unie uitgebannen, betoogt Lilianne Ploumen vandaag in de Volkskrant, die een deel uit de Ien Dales-lezing van Ploumen afdrukt. Ploumen, voorzitter van de PvdA, signaleert “een zorgelijk aantal uitingen van discriminatie in de oude als de nieuwe lidstaten”. Ze houdt een pleidooi om het Europese non-discriminatiebeleid verder uit te werken. Nu valt alleen discriminatie op grond van sekse en ras onder de Europese richtlijn, maar de Europese Commissie wil ook discriminatie op het gebied van handicap, leeftijd of seksuele geaardheid binnen de richtlijn opnemen. De oplossing zit niet alleen in meer wetgeving, schrijft Ploumen; de al bestaande wetgeving moet strikter worden gehandhaafd. Bovendien moet Europa zich meer bemoeien met de gang van zaken in lidstaten, vindt de PvdA-voorzitter. Sancties mogen daarbij niet worden uitgesloten.

De 27 eurocommissarissen in de Europese Commissie zijn het woensdag eens geworden over een omvangrijk klimaat- en energieplan. Commissievoorzitter José Manuel Barrosso noemt het plan de ’20-20-20′-afspraken: in 2020 20% minder broeikasgassen, een 20% efficiënter energiegebruik en een aandeel van 20% duurzame energie in het totale energieverbruik.Wie binnen Europa wat moet doen, is nu bekend. Rijke landen moeten meer doen dan arme landen aan de vermindering van de uitstoot van kooldioxide. Nederland moet in 2020 14 procent van zijn energie uit duurzame bronnen halen, nu is dat 2,4 procent. De EU-landen en het Europees Parlement moeten instemmen met de voorstellen.

Natuur en Milieu is kritisch over het plan van de Europese Commissie. Voorzitter Mirjam de Rijk zegt: “Europa trekt een grote broek aan tijdens de klimaatonderhandelingen in Bali, maar éénmaal thuis laat de Europese Commissie de klimaatambities zakken. Dat slaat de bodem weg onder de internationale onderhandelingen: Europa moet juist het goede voorbeeld geven om andere landen mee te krijgen.”

Pascal Lamy, directeur van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), is kritisch over het kapitalisme.”Na Karl Marx is er niemand gekomen met een even urgente analyse van het kapitalisme,” zegt Lamy in het Franse economietijdschrift Challenges. Lamy noemt de economische theorieën van de negentiende-eeuwse Duitse econoom-filosoof ‘onvergelijkbaar’ met alles dat tot nu toe is geschreven over de globale markt. De uitspraken van de directeur zijn opmerkelijk: de WTO heeft als taak de internationale vrijhandel juist te bevorderen.

Volgens Lamy ligt de belangrijkste erfenis van Marx in zijn stevige kritiek op het kapitalisme: “Het systeem heeft de neiging rijken rijker te maken en armen armer. Dat is nog steeds waar.” Wie de internationale markt wil analyseren, moet gebruik maken van “de essentiële gereedschappen die in de intellectuele gereedschapskist van Marx liggen”.

Net als Marx waarschuwt de directeur van de WTO voor de huidige vorm van marktdenken, dat het evenwicht tussen kapitaal en arbeid verstoort: “We moeten open staan voor alternatieve manieren van groei, en voor hen die ten strijde trekken tegen dit enorme consumentisme dat alles tot handelswaar maakt. Ik behoor tot de mensen die vinden dat we door moeten zoeken naar alternatieven, en dat de politiek bij deze kwesties moet worden betrokken. Kapitalisme kan ons nooit bevredigen.”

Engelse vertaling van het interview op de website van truthout.org
Bewerking van artikel Paul Boon op website Filosofie Magazine.

Robert Reich, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Californië en oud-minister onder Bill Clinton, waarschuwt in zijn pas verschenen boek Superkapitalisme en de bedreiging voor onze democratie voor de maatschappelijke consequenties van de groeiende invloed die grote bedrijven hebben op de politiek. Hoewel burgers verwachten dat de democratie zorgt voor de handhaving van sociale rechten, zien bedrijven publieke wetgeving als een hindernis in de globale economie. Bedrijven hebben meer invloed op de politiek, de politiek verliest haar geloofwaardigheid en burgers gedragen zich uitsluitend nog als consumenten en verliezen de principes van burgerschap uit het oog.

Investeerders en consumenten zien de hele wereld als hun markt en dat moet gevolgen hebben voor maatschappelijke waarden, zegt Reich in de Volkskrant. Ze zijn voortdurend op zoek naar rendement en de laagste prijzen. Maatschappelijke doelen zullen daardoor het onderspit delven. Alleen een sterke democratie en dus sterke politici kunnen grenzen stellen en bedrijven aan regels binden. Niemand wil de huidige manier van leven aanpassen en er is geen politicus die deze boodschap durft te verkondigen, zegt Reich. Maar een hoge levensstandaard, goedkope produkten en goede sociale doelen kunnen niet samengaan. Het mondiale kapitalisme heeft veel voordelen gebracht, maar de maatschappelijke kosten zijn ook hoog, aldus Reich in De Groene Amsterdammer. Hij vestigt zijn hoop op de burgers. Want die zijn uiteindelijk de enigen die het proces een halt toe kunnen roepen.

In het tijdschrift Slow Management plaatst socioloog Dick Pels kritische kanttekeningen bij de analyse van Reich: “Het is tekenend dat Reich het bij deze dubbelhartige constateringen laat en geen aanstalten maakt om het kapitalisme enigszins te beteugelen en te beschaven. Hij stelt vast dat de burger in ons het alleen kan winnen van de inwendige consument en belegger als we wetten en regels opstellen die onze marktkeuzes socialiseren. Maar dat is moeilijk geworden omdat het superkapitalisme ver is binnengedrongen in de politieke democratie, via het enorm gegroeide lobbycircuit, het grote donatiegeld en de ‘corruptie van kennis’ van professionals die hun integriteit schaamteloos verkopen aan grote concerns.”

De Britse journalist Fred Pearce waarschuwt dat de huidige generatie mensen wel eens de laatste kan zijn die in relatieve comfort en rust leeft. Klimaatverandering zal de ‘world as we know it’ ingrijpend veranderen. Milieufilosoof Marius de Geus sluit zich bij de waarschuwing van Pearce aan. Al jaren publiceert De Geus, docent politieke filosofie en milieufilosfie aan de Universiteit Leiden, artikelen en boeken waarin hij schrijft dat de (westerse) manier van leven niet langer door kan gaan. “Het welstandsniveau en de leefstijl van de meeste westerse burgers leiden tot onaanvaardbare gevolgen voor het milieu, in de vorm van mogelijk onomkeerbare vormen van vervuiling, uitputting van hulpbronnen en klimaatverandering,” schrijft De Geus in het Nederlands Dagblad. Hoewel steeds meer politici hiervan doordrongen zijn, “is er nog altijd sprake van een collectieve ontkenning van de onwelkome waarheid dat de westerse mens in ecologisch opzicht ver boven zijn stand leeft”. Het nieuwe klimaatbeleid gaat volgens De Geus niet ver genoeg. ‘Verzachtende maatregelen’, ‘pragmatische oplossingen’, ‘institutionele kaders‘; het is voorzichtig en vrijblijvend beleid dat de wortels van de klimaatverandering niet aanpakt. Volgens De Geus is de oorzaak het hedendaagse consumentisme en de zucht naar ongebreidelde economische groei. Hij roept op tot ecologisch burgerschap en ecologisch consumentisme. dat vraagt om strengere milieunormen, een ander koopgedrag, en uiteindelijk “Het stellen van ecologische grenzen aan de puur materiële overvloed”.

Niet een eenvoudige klus waarvoor De Geus de politiek stelt. 23 januari bespreekt het Europees Parlement in Brussel een pakket maatregelen van de Europese Commissie die moet leiden tot een beter klimaat. De voorstellen liggen op voorhand onder vuur. Volgens de milieubeweging stellen ze niet veel voor, de industrie vindt juist dat ze veel te ver gaan, de vakbonden vrezen voor banenverlies en een aantal Europese landen vraagt om een uitzonderingspositie.

21 januari 2008 viert de Verenigde Staten de jaarlijkse Martin Luther King Day (MLK Day).

Dit jaar is er extra veel aandacht voor de zwarte burgerrechtenactivist, dominee en Nobel Prijs winnaar, want in 2008 is het veertig jaar geleden dat MLK werd vermoord. Op 4 april 1968 werd King in Memphis, Tennessee doodgeschoten. Veel organisaties hebben websites die speciaal aan MLK en zijn dag zijn gewijd. Op de onderwijs-site van The Southern Poverty Law Center, tolerance.org, is een aantal artikelen, een uitgebreide literatuurlijst en een gratis te downloaden poster te vinden.

Andere websites speciaal gewijd aan King en zijn erfenis:
www.civilrightsmuseum.org
www.stanford.edu/group/King
www.mlkonline.net
www.voicesofcivilrights.org

King’s meest geruchtmakende speech, waarin hij de strijd voor burgerrechten verbindt met stellingname tegen militarisme, de oorlog in Vietnam en materialisme, sprak hij exact een jaar voor zijn dood uit in de Riverside Church in New York City.

Bijna de helft van de Nederlanders is optimistisch over de stand van de dialoog tussen het Westen en de islam. Eveneens ruim 40 procent vindt dat de moslimlanden te weinig doen om de relatie met het Westen te verbeteren en dat het Westen de moslims te weinig respecteert.Dat blijkt uit een onderzoek van het Amerikaanse onderzoeksbureau Gallup onder inwoners van 21 landen, dat is gepubliceerd in een rapport voor het Wereld Economisch Forum in Davos. De jaarlijkse bijeenkomst in de Zwitserse stad heeft deze week plaats. Gallup ondervroeg ongeveer duizend inwoners van elk van de 21 landen. Daartoe behoren westerse staten als Nederland, de Verenigde Staten, Spanje en Italië, maar ook moslimlanden als Saudi-Arabië en Pakistan.

De Britse journalist Fred Pearce is nog pessimistischer over de klimaatverandering en de toekomst van de wereld dan Al Gore in zijn documentaire An Inconvenient Truth. In zijn laatste boek, The Last Generation: How Nature Will Take Her Revenge for Climate Change, beschrijft Pearce de huidige stand van zaken op klimaatwetenschappelijk gebied. Pearce, journalist voor onder andere New Scientist, The Independent en The Guardian, schetst een aantal toekomstscenario’s. Volgens hem zouden wij wel eens de laatste generatie mensen zijn die in relatieve rust kan leven. De gevolgen van de klimaatverandering zullen namelijk verstrekkende gevolgen hebben voor milieu en maatschappij.

Een ongemakkelijke boodschap die door een aantal politici en wetenschappers wordt betwist en aangevallen. Marc Davidson, als filosoof verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, vergelijkt in een essay de discussie over de klimaatverandering met de debatten over het afschaffen van de slavernij in de 19de eeuw in de Verenigde Staten. Kern van zijn betoog is dat de ‘ontkenners’ van nu dezelfde (economische) argumenten gebruiken als de tegenstanders van afschaffing toen. Amerikaanse politici en klimaatsceptici zien maatregelen om het broeikaseffect tegen te gaan als schadelijk voor de economie. Tegenstanders van de afschaffing van slavernij becijferden dat een verbod op slavernij de Amerikaanse economie veel schade zou toebrengen…

Sadik Harchaoui, voorzitter van Forum, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, zegt in het Katholiek Nieuwsblad dat zijn instituut nooit voorstander is geweest van multiculturalisme. “Multiculturalisme is de verzuiling in een nieuw jasje, alle groepen moeten we dan eigen rechten geven en op een andere manier behandelen.” Harchaoui vindt dat het begrip ‘multiculturalisme’ de afgelopen jaren verward is met het begrip ‘multiculturele samenleving’. Die is volgens hem een feit. “Je loopt op straat en je ziet jong en oud, man en vrouw, diverse gezindten, geaardheden en religieuze opvattingen. Dat is multicultureel.”

Daarmee wil Harchaoui niet ontkennen dat er problemen zijn. Maar, “je moet heel goed analyseren over welke problemen we het hebben en waar ze spelen. Je moet heel specifiek en zorgvuldig zijn in het benoemen van het probleem. Je moet problemen nooit onderschatten of overschatten.”

Uiteraard komt de aangekondigde film van Geert Wilders aan bod. Harchaoui vindt dat het iemand vrij staat zich te uiten. Maar hij vraagt zich af wat de reden voor het maken van de film is en die heeft hij nog niet kunnen vinden. Dat sommige politici zeggen dat de film zal leiden tot rellen, is niet wijs en zorgvuldig, zegt Harchaoui: “Gezagdragers als politiechefs en anderen moeten geen angst prediken, maar juist houvast bieden.”

Op tv-zender Het Gesprek praat Mat Herben een uur lang met Sadik Harchaoui.