Met de winst van de conservatieve kandidaten in de parlementsverkiezingen in Iran op 14 maart jl lijkt de weg naar hervormingen in het land definitief verkeken. Maar liefst tweederde van de zetels ging naar de conservatieven, die er alles aan gedaan hadden hun zege veilig te stellen (de regering had maar liefst 1700 hervormingsgezinde kandidaten verboden deel te nemen aan de verkiezingen). Toch verhult de conservatieve overwinning de werkelijke ontwikkelingen in het land, schrijft Nasrin Alavi op de website van OpenDemocracy. Alavi, opgegroeid in Iran, maar nu woonachtig in Groot-Brittannie, ziet twee ontwikkelingen die volgens haar wijzen op verandering. Allereerst de cijfers zelf. De strijd ging, na het verbieden van zoveel hervormingskandidaten, tussen gematigd rechts en extreem-rechts (de kandidaten van president Ahmadinejad). De uitslag laat zien dat sommige gematigd rechtse kandidaten in sommige plaatsen de extreem-rechtse kandidaten verpletterend hebben verslagen. De tweede ontwikkeling is dat de Iraanse economie het slecht doet, althans voor grote groepen mensen. President Ahmadinejad wordt hiervoor verantwoordelijk gehouden; gematigd rechtse kandidaten hebben op dit thema bewust campagne gevoerd en zijn beloond. In 2009 zijn er presidentsverkiezingen. De positie van Ahmadinejad wordt onder andere betwist door de populaire burgemeester van Teheran, Mohammad-Baqer Qalibaf, die contact zoekt met het Westen. En oud-president Rafsanjani spreekt openlijk over “dat een volk niet voor eeuwig gevangen kan worden gehouden en dat censuur zinloos is”.
Alavi is de samensteller van een boek dat een bloemlezing geeft van de teksten die de meer dan 64.000 Iraanse bloggers gepubliceerd hebben. We Are Iran is het portret van het jonge Iran, dat meestal niet de media haalt, maar dat wel zeer invloedrijk zal worden (Iran is het land met het hoogste percentage jongeren ter wereld).
Het leven van een van die jongeren wordt verteld in de indrukwekkende (animatie)film Persepolis. De film, vorig jaar uitgebracht, vertelt het volwassenworden van een Iraans meisje. Het verhaal begint met de Iraanse Revolutie van 1979, toen miljoenen Iraniers de gehate Sjah afzetten. Maar al spoedig kwamen dezelfde mensen die ayatollah Khomeini enthousiast onthaald hadden als de nieuwe leider erachter dat ze de ene dictator voor de andere hadden ingeruild. De hoofdrolspeelster van de film, Marjane Statrapi, is zeer kritisch over de nieuwe machthebbers. Haar familie bsluit haar naar Wenen te sturen. Maar ook in Oostenrijk voelt ze zich een vreemde. Bij terugkeer in Iran blijkt dat ze in geen van de twee landen – Oostenrijk en Iran – thuis is.

Met de keuze tussen twee landen, of tussen twee generaties, of tussen twee politieke richtingen, staat Iran op een splitsing. Enerzijds de groep extreem-rechtse leiders, die het land in de greep van een fundamentalistische visie op de islam wil houden. Anderzijds de groep hervormers, gesteund door de massa jongeren, die meer vrijheid willen en contacten met het buitenland. Geneive Abdo, die eerder een interessant boek publiceerde over de ‘volkse islam-beweging’ in Egypte – No God But God: Egypt and the Triumph of Islam (2000) – schreef samen met Jonathan Lyons een boek over de rol van geloof en vrijheid in het moderne Iran: Answering Only to God: Faith and Freedom in Twenty-First Century Iran (2003). Hierin beschrijven de auteurs de strijd in Iran tussen hervormers en hardliners, maar zien dat de strijd voor echte democratie een langere adem nodig heeft.