Niet voor niets nemen grote steden het voortouw in de strijd tegen de opwarming van de aarde, zoals Tumblog eerder meldde. Een studie van de klimaatafdeling van de  universiteit van Newcastle vraagt specifiek aandacht voor de uitdagingen waarmee stadsbestuurders en -bewoners geconfronteerd worden.

Sinds kort wonen er meer mensen in steden dan op het platteland. En die trend zal alleen maar groter worden. Tegelijk wordt de wereld warmer; een effect dat in grote steden en stedelijke gebieden meer dan elders merkbaar zal zijn. Het rapport How can cities grow whilst reducing emissions and vulnerability doet een aantal aanbevelingen om om te gaan met klimaatverandering, zoals huizen op palen, hergebruik van water en kleine energiecentrales. Stijgende zeespiegels, rivieren die overstromen, dichtslibbende autowegen en vervuilend transport bedreigen de leefbaarheid van steden.

Het rapport voorspelt meer hittegolven, waarmee een aantal grote steden zoals Parijs, New York en Londen al kennis hebben gemaakt. Dat betekent dat bestuurders voor inwoners van steden specifieke maatregelen moeten treffen. “Stedelijke hitte-eilanden” vragen speciale maatregelen. Bijvoorbeeld de stad uitbreiden langs rivieren, wat echter haaks staat op bescherming van het landschap en zal leiden tot meer woon-werk-verkeer.

Begin 2007 wees een studie van een internationaal team van biologen erop dat steden tot wel 10 graden warmer kunnen zijn dan de omgeving. Met alle gevolgen voor mens, dier en plant. Overigens ontdekten de biologen dat dieren zich prima aanpasten aan de veranderde omstandigheden. Mieren in Sao Paolo zijn beter tegen hitte bestand dan hun soortgenoten buiten de stad.

Klimaatverandering en het debat erover is een serieuze zaak. Vaak – bijna altijd – somber. Gelukkig is er nu een groen roddelwebsite: Ecorazzi. Met alle laatste roddels over milieu, dierenrechten, klimaatverandering en voedsel. Op z’n Amerikaans, dus met veel aandacht voor showbizz en personalities. Maar ook mooie video’s, zoals de remake van de hit Beds Are Burning.

Of deze, waarin activist Derrick Jensen uitlegt dat Star Wars geschreven is door milieuactivisten:

Jongeren zijn eerder geneigd tot radicaal gedrag wanneer zij in hun ogen onrechtvaardig worden behandeld. Ook onzekerheid over zichzelf en groepsdreiging kunnen sympathie voor moslim- of rechts-radicaal gedachtegoed in de hand werken. Dat concludeert Kees van den Bos, hoogleraar Sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht, in het rapport (pdf) Waarom jongeren radicaliseren en sympathie krijgen voor terrorisme. Het rapport is geschreven op verzoek van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie.

Samen met collega’s Annemarie Loseman en Bertjan Doosje bestudeerde Van den Bos hoe in Nederland levende jongeren denken over moslimradicalisme en rechts-extremistische ideeėn. Daartoe werd een internetsurvey afgenomen onder 1341 jongeren. Het blijkt dat sympathie voor moslim- of rechts-radicaal gedachtegoed vooral een grote kans van ontstaan heeft wanneer jongeren denken dat hun groep wordt achtergesteld en daarmee onrechtvaardig wordt behandeld door de samenleving.

Ook groepsdreiging, waarbij een groep zich bedreigd voelt door andere groepen in de samenleving, is een indicator dat jongeren sympathieker over radicalisering kunnen gaan denken. Vooral bij autochtone rechtse jongeren speelt dit een grote rol: zij ervaren veel symbolische bedreiging van hun Nederlandse identiteit door de aanwezigheid van andere culturen in Nederland. Onzekerheid kan eveneens leiden tot radicalisering, maar uit het onderzoek blijkt dat deze factor minder van betekenis is dan onrechtvaardigheid en groepsdreiging. Als gevolg van gevoelens van onrechtvaardigheid, groepsdreiging en onzekerheid, kunnen jongeren boos worden op de maatschappij. Deze negatieve emoties leiden vervolgens mogelijkerwijs tot het daadwerkelijk vertonen van gewelddadig en ander kwetsend gedrag.

Beide groepen geven aan te begrijpen hoe het proces verloopt waardoor iemand terrorist wordt. De radicale moslimjongeren noemen vooral onwetendheid en onvoldoende kennis van de islam binnen hun eigen groep als oorzaak van dit proces. Sommigen denken dat stigmatisering in de media of onderdrukking door ‘het westen’ de basis vormt voor terrorisme onder moslims. De autochtone nationalistische jongeren zoeken de oorzaken vooral extern. Negatieve ervaringen met ‘buitenlanders’ worden door hen genoemd als een belangrijke reden om uiteindelijk rechts-extremistisch geweld te gebruiken. De moslimjongeren en de autochtone rechtse jongeren die deelnamen aan het interview zijn het over een ding met elkaar eens: ze wijzen terrorisme vrijwel allemaal expliciet af.

De economische crisis lijkt het enige lichtpuntje in de toestand van het klimaat te zijn. Althans, dat vindt het International Energy Agency (IEA). Volgens onderzoek (pdf) van het IEA daalt de mondiale uitstoot van CO2 – het voornaamste broeikasgas – dit jaar met 3 procent. IEA-directeur Nobuo Tanaka zegt dat deze vermindering – de grootste in de afgelopen 40 jaar – in 2020 zal leiden tot een daling van de CO2-uitstoot van 5 procent. “Een overwachte kans die de wereld met beide handen moet aangrijpen,” aldus Tanaka. De verwachting van het IEA maakt deel uit van haar jaarlijkse World Energy Outlook rapport, dat op 10 november wordt gepubliceerd.

De spanning loopt op. Het is al bijna december, de klimaattop in Kopenhagen staat voor de deur. Evenredig met de weg tikkende klok richting 7 december worden de geluiden over de top alarmerender. Connie Hedegaard, de Deense minister voor klimaatverandering en energie, zegt in een interview met het tijdschrift Euractiv dat er geen tijd meer verloren mag gaan. “Het is nu nodig de onderhandelingen te versnellen en politieke keuzes te maken,” zegt Hedegaard.

Hedegaard vindt de tekst voor een akkoord te lang, te complex, en teveel zinnen tussen haken. “De onderhandelaars moeten duidelijkere politieke keuzes maken,” aldus Hedegaard. Ze gaat voor een ambitieus akkoord, waarmee de wereld op juiste koers gezet kan worden en de temperatuurstijging binnen de 2 graden zal blijven. Ook het genoemde getal waarmee de uitstoot van CO2 verminderd moet worden, is volgens de Deense minister te weinig. “Hoe minder de wereld in 2020 doet, hoe meer we na dat jaar zullen moeten doen. Hoe meer we acties uit zullen stellen, hoe duurder het uiteindelijk zal worden.”

Een van de struikelblokken in Kopenhagen zal de financiering van een wereldomvattend klimaatakkoord zijn. Hedegaard houdt een pleidooi voor een snelle financiėle injectie voor de jaren 2010-2012. “Nu geld beschikbaar stellen en pas daarna een mondiaal financieel klimaatsysteem opbouwen.”

De Deense minister spreekt van een ‘alarmbel’. De noodzaak tot maatregelen is nu, wil ze ermee zeggen. Urgent en serieus. Valt er nog wel wat te lachen, straks in december in de Deense hoofdstad? Gelukkig hebben The Yes Men – twee Amerikaanse activisten, beroemd door hun verrassende optredens in media en op bijeenkomsten van multinationals (waarbij ze zich voordoen als woordvoerders of belangrijke deelnemers), ludieke plannen in petto voor Kopenhagen. In een interview met GristTV lichten de twee activisten een tipje van de sluier.

Duizenden burgemeesters in de Verenigde Staten hebben afgelopen donderdag hun handtekening gezet onder het U.S. Conference of Mayors’ Climate Protection Agreement (pdf). Met de ondertekening van dit klimaatakkoord beloven de burgemeesters hun stad milieuvriendelijker te maken en de CO2-uitstoot van hun steden tot voor die van 1990 terug te brengen. De handtekening is echter ook een signaal naar de federale overheid om daadwerkelijk stappen te zetten naar een echt en duurzaam klimaatakkoord.

De burgemeesters kondigden op 1 oktober een Climate Protection City Profile aan, met een overzicht van de acties die de burgemeesters ondernemen om hun steden klimaatvriendelijker te maken.

De burgemeesters maken zich zorgen over de gevolgen van de klimaatverandering voor hun stad. Zo is de schelpdierenindustrie belangrijk voor de streek rond Seattle, maar die komt in gevaar door de verzuring van de oceanen. New Orleans heeft de gevolgen van de klimaatverandering al aan de lijve ondervonden, Phoenix gaat gebukt onder intense hitte in de zomer en Boston kampt met een watertekort. Een delegatie van burgemeesters zal in december naar Kopenhagen afreizen om er de onderhandelingen van nabij te volgen.

De burgemeesters vertegenwoordigen 85 miljoen Amerikanen, ruim 28 procent van de bevolking van de Verenigde Staten.
Dat de politieke druk richting de regering in Washington wel nodig is, blijkt uit uitlatingen van Carol Browner, energie-adviseur van president Obama. Browner vertelde op een bijeenkomst op 2 oktober dat er voor het Congres te weinig tijd is om een klimaatwet aan te nemen. Dat zou betekenen dat de Amerikanen in Kopenhagen zonder een klimaatwet de onderhandelingen beginnen.

Ook moet de uitstoot van CO2 omlaag. Het Wereld Natuurfonds meldt in een rapport (pdf) dat alleen een streng mondiaal koolstofbudget het mondiale klimaat kan redden. Volgens het rapport, dat geschreven werd door de Nederlandse energieconsultant Ecofys, mag de wereld tussen nu en 2100 jaarlijks nog 9,5 miljard ton CO2-equivalent uitstoten, ongeveer een vijfde van de huidige uitstoot. Alleen dan kan de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde beperkt blijven tot ongeveer 2 graden Celsius, wat echte klimaatcatastrofes moet vermijden.

Het rapport beschrijft drie verschillende strategieėn om zo snel mogelijk een einde te maken aan de jaarlijkse budgetoverschrijding. Daarbij wordt rekening gehouden met de uitstoot per hoofd van de bevolking, het bruto binnenlands product en de armoede in elk land.

Volgens Ecofys moet de mondiale uitstoot aan broeikasgassen al tegen 2030 met 30 procent omlaag. De rijke landen zullen dieper moeten snijden. Het WWF vindt samen met andere leden van het Climate Action Network (een international netwerk van niet-gouvernementele organisaties) dat de industrielanden zich moeten verbinden tot een uitstootvermindering van ten minste 40 procent tegen 2020, in vergelijking met 1990. En dat is maar een eerste stap. Tegen 2050 moeten de rijke landen hun uitstoot zelfs met 80 procent verminderen, rekent Ecofys voor.

“De aarde reageert soms geleidelijk op veranderingen, maar dat zijn uitzonderingen op de regel. Veel aardse systemen veranderen abrupt als ze een kritische drempelwaarde passeren. En dat kan desastreuze gevolgen hebben,” schrijft een groep van 28 wetenschappers in het vakblad Nature. Om de mensheid te behoeden voor die desastreuze gevolgen, moeten er grenzen aan de groei worden gesteld om de aarde ook voor toekomstige generaties leefbaar te houden, stellen de wetenschappers. De wetenschappers onderscheiden negen systemen die voor het voortbestaan van de mens en de huidige natuur van wezenlijk belang zijn, zoals het broeikaseffect, de biodiversiteit of het landgebruik.

Rood geeft de huidige waarde van het systeem weer, groen de veilige waarde. Opvallend is dat de veilige drempel voor biodiversiteit ver wordt overschreden. Ook de stikstofcyclus – de hoeveelheid stikstof die jaarlijks uit de atmosfeer wordt gehaald – is ver voorbij de veilige drempel. Klimaatverandering -  de concentratie CO2 – is net over de veilige drempel. Alleende fosforcyclus, de verzuring van oceanen, verandering in landgebruik, mondiaal gebruik van drinkwater, het gat in de ozonlaag en de luchtvervuiling, vallen nog binnen de veilige waarden.

Het klimaatoverleg-circus is neergestreken in de Thaise hoofdstad Bangkok. In zijn openingsspeech zette Yvo de Boer, hoofd van de klimaatafdeling van de Verenigde Naties, de zaak op scherp: “Er is nog maar weinig tijd voor een goed akkoord. Er is geen plan B, er is alleen maar een plan A.” Deze conferentie moet slagen, wil Kopenhagen in december een succes zijn, aldus De Boer.

De Thaise premier Abhisit Vejjajiva zei in zijn speech dat “onze kinderen en kleinkinderen het ons niet zullen vergeven als we niet tot actie overgaan. Er is weinig tijd meer. Kopenhagen is al over twee maanden.”

In november is de voorlaatste conferentie in Barcelona.

Wetenschapper James Hansen, de ‘vader van global warming’ zoals hij gekscherend wordt genoemd, heeft zijn boeken achter zich gelaten en demonstreert tegenwoordig samen met duizenden bij het Amerikaanse Capitool en werd hij voor het eerst van zijn leven gearresteerd bij een demonstratie tegen een kolenmijn.

Op de website van Grist legt Hansen uit waarom hij nu demonstreert voor een goed klimaatakkoord. “Drie wegen staan open voor de acties die nodig zijn om het klimaat te redden: het democratische proces (verkiezingen), de rechtbanken, en burgerlijk verzet.”

Hansen wil de politiek erop blijven wijzen dat ze zo niet door kunnen gaan. “We kunnen het niet blijven toestaan dat overheden hun maatregelen verpakken in mooie woorden, terwijl hun acties niet toereikend zijn. Dat moeten we onthullen.”
Een van de vereisten daarvoor is volgens Hansen dat regeringen stoppen met de winning en gebruik van kolen en daadwerkelijk een energiebeleid gaan uitvoeren dat niet langer afhankelijk is van gas en olie.

Onderzoek van de Universiteit van Sussex (Groot-Brittanniė) laat zien dat radicalisering van moslims in West-Europa voor een belangrijk deel te wijten is aan de sociaal-economische situatie van moslims. Daarnaast spelen de buitenlandse politiek van westerse landen en historische factoren (de relatie tussen Europa en het Midden-Oosten) een rol.

In het rapport Identity and Islamic Radicalization in Western Europe (PDF) stellen de onderzoekers Syed Mansoob Murshed and Sara Pavan, verbonden aan het International Institute of Social Studies (ISS) in Den Haag, op basis van onderzoek in Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Spanje en Nederland dat moslims in deze landen geconfronteerd worden met achterstanden op sociaal-economisch, politiek en cultureel gebied. Deze factoren, gecombineerd met het optreden van “opportunistische politici” leidt tot radicalisering van moslims, aldus beide onderzoekers.

Terreur, gecombineerd met niet-gewelddadig verzet, zoals het dragen van hoofddoekjes, zien westerse landen als ‘islamitische radicalisering’, waarop men negatief reageert, stellen de onderzoekers. Naast een religieuze benadering, zijn het laatste decennium ook culturele verklaring populair geworden (bijvoorbeeld ‘the clash of civilizations’). Het probleem van deze benadering is dat het de islam ziet als een monolitische religie. Bovendien wordt aan moslims een vastliggende identiteit gegeven, waarmee beleidmakers voorbijgaan aan het feit dat migranten meerdere identiteiten hebben (de Britse wetenschapper Stuart Hall heeft hier veel over geschreven).

De auteurs citeren Frances Stewart, professor ontwikkelingseconomie aan de Universiteit van Oxford. Stewart beschrijft de systematische achterstandssituatie die moslims in Europa en wereldwijd ervaren; van werk en inkomen tot openbare functies. Stewart noemt dit ‘horizontale ongelijkheid’: ongelijkheid op basis van groep. “Moslims in Europa zijn structureler armer, meer werkloos en bezetten minder openbare functies in vergelijking tot andere bevolkingsgroepen,” schrijven de onderzoekers. “Zij worden ongelijk behandeld op grond van hun identiteit.”