“De rechtsstaat mag niet devalueren tot een politiek kneedbaar fenomeen”, schrijven Daan Schoemaker en Herman Veerbeek van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) in Trouw. “Respect voor de rechtsstaat is geen linkse of rechtse hobby. Het gaat om fundamentele regels die alle ingezetenen, ongeacht hun stemgedrag, beschermen tegen inbreuk op vaststaande mensenrechten – zoals tegen discriminatie of een inbreuk op hun privacy. De rechtsstaat garandeert dat politici vrijuit kunnen spreken zonder door de rechter veroordeeld te worden.”

De auteurs roepen de nieuw te vormen regering op de rechtsstaat niet alleen te bewaken, maar deze ook te versterken. Dat kan ze doen door een Nederlands Instituut voor de Rechten van de Mens op te richten, door kritiek van de Verenigde Naties en de Raad van Europa op het Nederlands asielbeleid, handhaving kinderrechten, mensenrechteneducatie en antiterrorismewetgeving serieus te nemen. Zo wordt de privacy van Nederlandse burgers ernstig bedreigd in het kader van terrorismebeleid, is het asielbeleid “vernederend” in de woorden van hoogleraar Van Kalmthout, en scoren Nederlandse scholieren in kennis van mensenrechten het slechtst van heel Europa. Ontwikkelingssamenwerking is een belangrijk instrument om de rechtsstaat daar op te bouwen en te versterken.

Nederland staat wereldwijd vooraan in buitenlands beleid en mensenrechten, schrijven Schoemaker en Veerbeek, maar het is zaak die goede naam wel te behouden. Daarom roepen zij op die bedreigde mensenrechten te beschermen en te versterken en een fundamentele discussie over de rechtsstaat te beginnen.

Voormalige rechtsextremisten kunnen een nuttige rol vervullen bij het deradicaliseren van leden van extreemrechtse bewegingen. Wanneer zij nieuwkomers confronteren met hun eigen negatieve ervaringen blijkt dat zeer overtuigend te werken. Dat concluderen onderzoekers van de Anne Frank Stichting na gesprekken met twaalf voormalige rechtsextremisten.

Van groot belang is wel in welke fase van het radicaliseringsproces er wordt ingegrepen. De beste kans van slagen ligt in de beginfase. Maar ook tijdens de eindfase van een extreemrechtse carrière, wanneer de twijfel heeft toegeslagen, kan externe hulp doorslaggevende invloed hebben.

Ervaringen met geweld spelen een opvallende rol bij het toetreden tot rechtsextremistische bewegingen. Geweld gepleegd door allochtonen blijkt, in combinatie met bestaande vooroordelen, soms aanleiding om aansluiting te zoeken bij extreemrechtse organisaties. Geweld van politieke tegenstanders levert in een later stadium een bijdrage aan verdere radicalisering. In deze fase nemen de extreemrechtse hardekernleden zelf actief deel aan vaak ernstig geweld tegen minderheden en politieke tegenstanders.

Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit de vandaag verschenen rapportage In en uit extreemrechts (pdf). Voor dit onderzoek naar processen van radicalisering en deradicalisering werden twaalf jongvolwassenen geïnterviewd, die gedurende langere tijd actief waren binnen de harde kern van extreemrechts. Zo werd inzicht verkregen in de vaak complexe processen van radicalisering en deradicalisering en in de mogelijkheden tot ingrijpen.

Op maandag 5 juli heeft informateur Tjeenk Willink zijn eindrapport aan koningin Beatrix gepresenteerd. De informateur stelt daarin voor om de mogelijkheid van een Paars-plus kabinet – bestaande uit VVD, PvdA, D66 en GroenLinks – te onderzoeken.

De eindconclusie van Tjeenk Willink was niet zo opmerkelijk, nadat pogingen tot de vorming van een regering over rechts – VVD, CDA en PVV – waren mislukt. Wat het rapport van de informateur zo interessant maakt, is de bijlage die hij bij de aanbevelingsbrief aan de koningin had gevoegd. De titel van de bijlage – met nadruk niet een coalitieakkoord genoemd – spreekt boekdelen: ‘Wat kan binden in plaats van scheiden’. Het lijkt een persoonlijke opdracht van PvdA-leider Job Cohen. In het stuk beschrijft Tjeenk Willink (op persoonlijke titel) de drie crises waar Nederland mee te maken heeft. Terecht schrijft de informateur dat de financieel-economische crisis in de verkiezingscampagne sterk de nadruk heeft gekregen, maar dat er ook sprake is van een ecologische crisis en een bestuurlijke (vertrouwens)crisis. Tjeenk Willink doet een aantal aanbevelingen. Zoals een coalitie-akkoord op hoofdlijnen, sanering van de overheidsfinanciën, een veenwichtige verdeling van lusten en lasten, structurele hervormingen voor de langere termijn, balans tussen bezuinigingen en lastenverzwaring, investeren en hervormen, kansen en bedreigingen vanuit een gemeenschappelijk toekomstperspectief, economisch, maatschappelijk en cultureel.

De informateur wordt echt boeiend als hij de behoefte aan zekerheid, waaraan de burger behoefte heeft, beschrijft. Hij houdt een pleidooi voor de democratische rechtsstaat: “Zekerheid dat ieder zijn zegje kan doen en gehoord wordt, maar ook dat het recht wordt gehandhaafd; zekerheid dat de overheid haar eigen regels in acht neemt, maar ook instaat voor de bereikbaarheid en de toegankelijkheid van publieke diensten; zekerheid dat de overheid de individuele vrijheden beschermt, maar ook in actie komt als het algemeen belang dat vraagt; zekerheid door grenzen te stellen èn te handhaven. Voorspelbaarheid én bestendigheid.”

Het nieuwe kabinet, zo schrijft Tjeenk Willink, moet er zich van bewust zijn dat herstel van vertrouwen in de democratische rechtsstaat noodzakelijk is voor de door te voeren veranderingen en hervormingen. Letterlijk citeert hij Art. 1 van de Grondwet: “Handhaven en bevordering van de grondrechten en waarden waarop deze berusten zijn essentieel in de verhouding tussen burgers en overheid en tussen burgers onderling. Daarover valt niet te marchanderen. Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. De overheid treedt de burgers en de ingezetenen van ons land tegemoet zonder discriminatie naar ras, godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, geslacht of op welke grond dan ook. Dit geldt voor toelating en uitzetting van vreemdelingen, de inburgering en naturalisatie van ingezetenen en de rechtspleging De godsdienstvrijheid omvat de gelijke behandeling door de overheid van alle godsdiensten en levensovertuigingen. De overheid handhaaft de grondwettelijke, statutaire en Europese rechtsorde en bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.”

Er is een nieuw consumentenplatform op komst dat de krachten van vele individuele consumenten wil bundelen om een duurzame samenleving te bevorderen. Het platform gaat NUDGE heten, afgeleid van het Engelse ‘to nudge’, het geven van een zetje. Maar, zo wordt op de website geclaimd, ‘het staat vanaf vandaag ook voor de New Union for the Development of a Green Economy of de Nationale Unie voor een Duurzaam Groeiende Economie. Bij een duurzame samenleving wordt niet alleen gedoeld op het milieu, maar gaat het om een samenleving waarin duurzame beslissingen centraal staan.

Doel van NUDGE is volgens initiatiefnemer Jan van Betten het op gang brengen ‘van een positieve dialoog tussen consumenten en bedrijven. Tussen burgers en overheden. Tussen onderwijs en bedrijven. Het is heel goed mogelijk dat we in de toekomst duurzame initiatieven gaan financieren die anders niet van de grond zouden komen.’ Dit wil het optimistische platform via een positieve dialoog bereiken. ‘Door consumentenkracht te bundelen, bereiken we maximale impact’, aldus Betten.

NUDGE wordt een interactief platform dat zich op meerdere fronten gaat manifesteren. De aftrap is op 11 November 2010, de Dag van de Duurzaamheid. Via een interactief kaartje kun je je op de website aanmelden en steun je het initiatief.

Bron: Ode

Misschien wel symbolisch voor de veranderende houding in Nederland ten opzichte van vluchtelingen: vreemdelingenrecht werd ‘bijzonder strafrecht’. Anton van Kalmthout, hoogleraar straf- en vreemdelingenrecht, maakte de verandering van nabij mee. “Vreemdeling werd synoniem van crimineel of gelukszoeker. Van iemand die ten onrechte hier is, die in zijn handen mag wrijven dat-ie hier mag zijn,” zegt Van Kalmthout in Trouw van 1 juli.

“Gelukszoekers… We zoeken toch allemaal geluk? Of we noemen ze zelfs economische gelukszoekers. We hebben een ongelooflijk negatief mensbeeld,” zegt Van Kalmthout, die per 1 juli stopt als hoogleraar. Hij verwonderde zich er over dat het illegalenbeleid in Nederland onmenselijk werd genoemd: “Onmenselijk: nee. Onwenselijk en vernederend: ja.” Maar dat kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers op straat worden gezet, dat wil Van Kalmthout misschien wel onmenselijk noemen.

“Duizenden mensen die onderweg verdrinken: het kan ons niks schelen. Een mensenleven van een gelukszoeker is niets waard. Vluchtelingen zijn kostenposten, betekenen overlast, criminaliteit. We waren ooit een gastvrij land, maar gastvrijheid: dat is niet het kenmerk van Nederland dat we snel terug zullen zien. Illegaliteit wordt nu geassiocieerd met overlast en ergernis. Met criminaliteit en dus gevangenis.”

Van Kalmthout maakt zich zorgen over de maatschappelijke onvrede, die zich vertaalt in angstgevoelens op het gebied van criminaliteit en vreemdelingen. En hoewel de cijfers aantonen dat Nederland veiliger wordt en er géén sprake is van massa-immigratie – “het aantal mensen dat het land verlaat en binnenkomt is al jaren redelijk in evenwicht” – vindt de scheidend hoogleraar het zorgelijk dat geen enkele politieke partij niet laat zien hoe streng Nederland al is. “De beeldvorming heeft haar werk al gedaan. Door niet inhoudelijk te reageren op die lege, foute oneliners van populistische politici, handhaaf je het beeld. Of versterk je het gevoel dat we hier te maken hebben met een tsunami aan gelukszoekers. Dat is de status quo.”

Mensenrechten krijgen in Nederland veel te weinig aandacht, vindt Van Kalmthout. “Als de mensenrechten in bananenrepublieken worden geschonden, dan staan we in Nederland voorop om er schande van te spreken. Maar zelf gaan we ook heel benepen met die mensenrechten om. Je kunt ze ook voluit omarmen, ooit waren we zo trots op onze voorlopersrol.”

Van Kalmthout: “Het ergste is dat je verkiezingsretoriek tegenwoordig niet alleen vlak voor de verkiezingen hoort. Partijen beseffen dat je de kiezers niet alleen in de laatste vier weken voor je wint. Het loopt jaren door, onder invloed van Verdonk, Wilders en Teeven blijven onderwerpen als veiligheid, migratie en integratie op de agenda.”

Ruim 60 bedrijven en 8 maatschappelijke organisaties ondertekenden dinsdag 29 juni het actieplan Duurzame handelsstromen. Het Actieplan Duurzame Handel 2011-2015 (pdf) voorziet in de verduurzaming van internationale grondstofstromen zoals cacao, thee, tropisch hout, palmolie en soja. Met een jaaromzet van 37 miljard euro en directe banen voor 61.000 Nederlanders leveren deze sectoren een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie.

Andersom kan  Nederland in deze sectoren een rol spelen als kenniscentrum van efficiënte landbouwtechnieken en aanjager van duurzame productie. Ook veel internationale bedrijven onderschrijven het actieplan en samenwerking met de overheid zal tot internationale verbreding  leiden.

De 60 bedrijven en 8 maatschappelijke organisaties werken nu al onder regie van IDH (Initiatief Duurzame Handel) samen aan de verduurzaming van hun handelsketens. Dick Boer van Ahold Nederland, een van de opstellers van het plan: “In veel sectoren spelen wij al een rol. Daarom hebben wij samen met IDH dit actieplan opgesteld”.

De urgentie voor bedrijven om te verduurzamen is hoog. Johan van de Gronden, directeur Wereld Natuur Fonds Nederland: “We kunnen de aarde niet blijven uitwonen. Soja productie kan én mag niet meer ten koste gaan van tropisch regenwoud”. Peter ter Kulve, van Unilever Benelux: “De aarde is eindig. We moeten groei niet langer lineair definiëren, maar cyclisch. Grondstoffen worden schaars en duurder.”

Dick Boer: “Wij willen in 2015 dat al onze huismerken duurzaam zijn geproduceerd. Onze klanten verwachten dat ook.’ Peter ter Kulve: ‘Verduurzaming is een verlicht eigen belang voor bedrijven en is essentieel voor de Nederlandse concurrentiepositie. Het wordt de core strategie van internationale bedrijven als Unilever.  We zijn palmolie aan het verduurzamen. We willen in 2015 dat al onze thee duurzaam wordt geproduceerd. Dat zijn enorme klussen waar we NGO’s en overheden hard bij nodig hebben”.