Het CDA-congres van zaterdag 2 oktober heeft de laatste stem. Daar valt de beslissing of er een CDA-VVD-kabinet komt met gedoogsteun van de PVV. Het concept regeerakkoord van beide regeringspartijen laat echter al iets zien van waar het naar toe gaat met ontwikkelingssamenwerking en beleid gericht op de bestrijding van discriminatie.

Uit het regeerakkoord (PDF):
“Het ontwikkelingsbeleid wordt fundamenteel herzien en gemoderniseerd, waarbij het rapport ‘Minder pretentie, meer ambitie’ van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid als leidraad dient. Uitgangspunt hierbij is te gaan van hulp naar investeren, met als doel zelfredzaamheid in ontwikkelingslanden. Het kabinet zet daartoe in op coherentie van beleid, economische groei en handelsbevordering. De inzet wordt gericht op minder partnerlanden en minder sectoren om de effectiviteit te bevorderen. Begrotingssteun wordt niet gegeven als sprake is van corruptie, schending van mensenrechten en onvoldoende good governance.
Binnen het budget voor Ontwikkelingssamenwerking zal een sterke uitbreiding plaatsvinden van mogelijkheden voor het bedrijfsleven. Ontwikkeling van de private sector zal één van de speerpunten worden, evenals het bijdragen aan het behalen van de Millennium Development Goals. In de ontwikkelingssamenwerking zal gezocht worden naar meer samenhang met het brede buitenlands beleid. Daarnaast wordt gefocust op thema’s waar Nederland goed in is (onder meer watermanagement, landbouw en maatschappelijk middenveld). Het 3D-beleid wordt voortgezet en interdepartementaal beleid wordt bevorderd op onder meer de gebieden van veiligheid, klimaat, gezondheidszorg, energie, water en landbouwproductie. De in Nederland aanwezige expertise wordt daarbij ingezet.”

Ontwikkelingssamenwerking levert 1 miljard euro in.

“Het kabinet bevordert de emancipatie.
• Het kabinet staat ook borg voor de emancipatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders en zal daartoe concreet beleid ontwikkelen.
• Gewelddadige misdrijven met een discriminatoire achtergrond c.q. een discriminatoir motief dienen zwaarder te worden gestraft. Het Openbaar Ministerie zal hiermee bij de strafeisen dienaangaande rekening houden.”

Uit het gedoogakkoord (PDF), dat geschreven is voor steun van de PVV aan het kabinet en waarin onder andere de immigratieparagraaf staat:
“Het asiel- en migratiebeleid is streng maar rechtvaardig. Ombuiging, beheersing en vermindering van de immigratie zijn geboden en urgent gelet op de maatschappelijke problematiek. Verwezenlijking hiervan behoort tot de primaire doelstellingen van het te voeren kabinetsbeleid.
Het kabinet zal hiertoe de mogelijkheden voor een restrictief en selectief migratiebeleid binnen de bestaande juridische kaders, waaronder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), zoveel mogelijk benutten, zowel door voorstellen tot weten regelgeving als door intensivering van controle, handhaving en uitvoering van bestaande voorschriften, met inbegrip van nieuwe informatiesystemen, uitwisseling van gegevens en technieken voor identiteitsvaststelling. Hierbij werkt het kabinet waar mogelijk samen met andere landen, met name aangrenzende EU-lidstaten en landen buiten de EU waaruit migranten afkomstig zijn. Het terugkeer- en uitzetbeleid wordt aangescherpt. Illegaal verblijf wordt strafbaar.
Bij gezinsmigratie gaat het om de komst van gezinsleden van personen die legaal in Nederland verblijven. Zo kan een migratieketen ontstaan waarbij in elke generatie opnieuw partners, vaak verwanten, en kinderen uit het land van herkomst naar Nederland komen met de nadelige gevolgen vandien voor het integratieproces dat zo bij herhaling op achterstand raakt. De negatieve spiraal van deze keten wordt doorbroken door hogere eisen te stellen aan deze wijze van gezinsvorming en gezinshereniging waaronder zodanige opleidingseisen dat een kansrijke integratie bij voorbaat verzekerd is. Het kabinet zet hierbij tevens in op wijziging van de Europese richtlijn.
Het terugkeer- en uitzetbeleid wordt geïntensiveerd.
Het kabinet beëindigt het diversiteits/voorkeursbeleid op basis van geslacht en etnische herkomst. Selectie moet plaatsvinden op basis van kwaliteit. Er komt een meldcode voor cultureel bepaald huiselijk geweld en kindermishandeling. Het kabinet komt met een voorstel voor een algemeen verbod op gelaatsbedekkende kleding zoals boerka’s. In voorschriften wordt opgenomen dat de politie en leden van de rechterlijke macht geen hoofddoek dragen. Er wordt bezuinigd op de subsidies van de rijksoverheid op het gebied van integratie met uitzondering van de subsidie aan Vluchtelingenwerk. Het kabinet zal geen subsidie geven aan organisaties die activiteiten ondernemen die zich tegen de integratie richten.”

Op 29 september ontving de Tweede Kamer van minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen het handboek Mensenrechten en seksuele oriëntatie (PDF). Het handboek wordt verspreid onder alle Nederlandse ambassades en consulaten. Het biedt diplomaten concrete handvatten om zich nog effectiever in te zetten voor de bescherming van homoseksuelen.

De handleiding is samengesteld door het ministerie van Buitenlandse Zaken, in nauwe samenspraak met maatschappelijke organisaties als COC, ILGA en Schorer. Volgens Verhagen is de handleiding hard nodig: “Rechten van seksuele minderheden en transseksuelen zijn in veel landen taboe. Dit boekje geeft onze ambassades een extra impuls om de rechten van deze kwetsbare groep aandacht te geven.”

De vertegenwoordigingen van Nederland in het buitenland hebben een belangrijke rol bij het bevorderen van acceptatie, emancipatie en bescherming van de mensenrechten van homoseksuelen, biseksuelen en transseksuelen. Hoewel het in veel landen zeer gevoelig ligt, hebben veel ambassades dit mensenrechtenthema voortvarend opgepakt.

In grote delen van de wereld hebben homoseksuelen geen gelijke rechten. In veel landen is homoseksualiteit strafbaar en in zeven landen staat er zelfs de doodstraf op. Minister Verhagen zette de afgelopen jaren met de Franse staatssecretaris voor Mensenrechten Rama Yade de discussie over de mensenrechten van homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transseksuelen nadrukkelijk op de agenda van de Verenigde Naties. Hun oproep een einde te maken aan de strafbaarstelling werd ondertekend door 68 landen.

“De vrijheid van meningsuiting staat in Europa nog meer onder druk dan ik al had ervaren,” zegt de Deense cartoonist Flemming Rose in de Volkskrant van 29 september. “Ik wist niet dat het beledigingsfundamentalisme zo veel invloed heeft.”

Rose, redacteur kunst en opinie van de Deense krant Jyllands Posten en de man achter de pagina met Mohammed-cartoons die vijf jaar geleden zoveel (gewelddadig) protest uitlokte in de islamitische wereld, blikt in het boek De tirannie van het zwijgen terug op de affaire. “Ik wilde wat er gebeurd is in een breder perspectief plaatsen. Mijn boek gaat over tolerantie en vrijheid van meningsuiting sinds de Reformatie,” zegt Rose in de Volkskrant.

Europa moet een balans vinden tussen de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst. Volgens Rose heeft het Westen moeite die balans te vinden. “Vrijheid van meningsuiting is wezenlijk voor een goed functionerende democratie,” zegt de Deense journalist. Maar “het lijkt er steeds meer op dat de vrijheid van meningsuiting het moet afleggen tegen de vrijheid van godsdienst. Dat komt door wat ik de mythe van de Weimar Republiek noem: dat racistische taal leidt tot racistisch geweld. Het is niet zo dat de nazi’s in de jaren dertig van de vorige eeuw de totale vrijheid voor hun propaganda hadden en ze daarmee de weg plaveiden voor Hitler. Hij kwam aan de macht door intimidatie en geweld, niet door de vrijheid van meningsuiting. Er werden in de eerste drie jaar van de Weimar Republiek meer dan vierhonderd politieke moorden, ook tegen Joden, gepleegd, die niet of nauwelijks werden bestraft. De nazi’s wonnen geen meningenstrijd, ze wonnen door geweld. Racisme en discriminatie kunnen – moeten – bestreden worden: met vrijheid van meningsuiting; dan moet je die dus niet inperken.”

Rose vindt het paradoxaal dat het Westen wel protest aantekent als er in het Midden-Oosten mensen veroordeeld of gedood worden omdat ze een andere mening verkondigen, maar dat in Europa zelf schrijvers, politici en denkers vervolgd worden wegens godslastering. Volgens Rose worden daders slachtoffers.

Dat betekent voor Rose niet dat alles mag. “Oproepen tot geweld natuurlijk niet. Maar dat betekent niet dat politici als Pia Kjaersgaard van de Dansk Folkeparti of Geert Wilders niet mogen zeggen wat ze willen. De oude politieke partijen hebben nagelaten problemen aan te pakken die de kiezers heel hoog zaten. Ze zullen de nieuwe partijen met woorden moeten bestrijden. Datzelfde geldt voor hun onwaarheden.”

Het onderwerp van de jongste column van Bas Heijne in NRC Handelsblad is het uitzettingsbeleid van Roma door de Franse regering. Heijne schrijft dat door de opmerking van Eurocommissaris van Justitie Reding, die de uitzetting vergeleek met wat er in de Tweede Wereldoorlog was gebeurd, de Franse president Sarkozy van dader slachtoffer was geworden. “Dat is het nieuwe betoog: noem me geen fascist, want ik wil goed zijn voor de mensen die het goed menen. Maar zoals de weldenkenden klakkeloos het fascisme van stal halen om hun morele superioriteit aan te tonen, zo beginnen de ontkenningen aan de andere kant al even gemakzuchtig te klinken. Wanneer in Nederland iemand een zin begint met ‘ik ben geen racist’, dan kun je er donder op zeggen dat daarna een stroom verbale bagger loskomt waarvan Hans Janmaat een kleur zou krijgen; net zoals op de aanhef ‘ik ben geen Wilders-fan, allesbehalve’ steevast een gepikeerd betoog volgt waarin de islamitische woestijnvolkeren die in ons land zijn neergestreken ons dwingen de Grondwet aan te passen, liever nog vandaag dan morgen. Het benoemen van problemen lijkt steeds meer een voorwendsel om anderen hun menselijkheid te ontzeggen… De Nederlandse burger is nooit een allochtoon, een allochtoon zal nooit een Nederlandse burger zijn – het komt gewoon niet bij ze op. Maar ze vinden wel dat Wilders te ver gaat, omdat hij onderscheid naar etnische komaf maakt, dat kan echt niet. Ik zou zeggen: Wilders is tenminste niet hypocriet. Dat onderscheid maakt Sarkozy dus ook,” schrijft Heijne. Het onderscheid maken tussen echte burgers en niet-echte burgers. “Onder de dunne oppervlakte van het debat leeft ook hier de diepgewortelde overtuiging dat er echte Nederlanders en niet-echte Nederlanders zijn. Nu er een kabinet aankomt waarin boosheid, cynisme en verbeten egocentrisme elkaar gaan versterken – een mooie afspiegeling van de samenleving dus – is het tijd de mouwen op te stropen. Het gaat ook om ons land,” besluit Heijne.

Ilija Trojanow is romanschrijver. Bulgaar, aanhanger van het soefisme (een liberale stroming binnen de islam) en auteur van een aantal succesvolle romans. Zijn nieuwste roman heeft ‘de klimaatcatastrofe’ als onderwerp. In de Volkskrant van 25 september legt Trojanow uit waarom klimaatverandering hem zo bezighoudt en hoe het komt dat hij zo pessimistisch is over de toekomst van de planeet.

Zijn idee voor een roman over klimaatverandering kwam door een nachtmerrie. Daarin verliest een gletsjeronderzoeker door de opwarming van de aarde letterlijk zijn object van onderzoek. Een nachtmerrie inderdaad, want Trojanow is uiterst somber over de toekomst. Op de vraag wat hij vindt van klimaatsceptici antwoordt de schrijver: “Er zijn minder klimaatsceptici dan neonazi’s. Met neonazi’s houd ik me ook niet bezig. Er zijn houdingen die ik niet interessant vind. Je gaat toch ook niet serieus in discussie met een racist of een antisemiet?”

“Klimaatscepsis onttrekt zich aan elk gangbaar wetenschappelijk inzicht. In die zin is het even onzinnig als de gedachte dat de Joden de wereld willen beheersen. Natuurlijk kun je discussiëren over concrete vragen, over de vele onzekerheden die met het klimaatvraagstuk gemoeid zijn. Maar om te beweren dat de mens het milieu niet verstoort, op een manier die levensgevaarlijk is voor de mensheid, dat vind ik Schwachsinn, daar kan ik niet over discussiëren. Het is ook niet alleen het klimaat. Ik heb me net verdiept in de verstoring van de oceaan, de uitputting van de visstand. Het maakt niet uit op welk terrein je kijkt: onze manier van leven, onze economie zal de planeet aarde zo uitputten, dat we er niet meer op kunnen leven.”

“De mens is tot uitzonderlijke dingen in staat, zowel ten kwade als ten goede.Nee, ik ben niet fatalistisch. Wel gedeprimeerd. Stelt u zich voor: u houdt zich bezig met een thema, en het nieuws daarover is altijd negatief. Ik weet hoeveel soorten vissen en vogels er uitsterven. Het is moeilijk om vrolijk te blijven. Maar zolang individuen blijven strijden, is er hoop.”

Een van die individuen is Coen van Oostrom, in het dagelijks leven projectontwikkelaar. De Rotterdammer Van Oostrom was aanwezig op het Clinton Global Initiative in New York, een initiatief van oud-president Bill Clinton. OVG, het bedrijf waarvan Van Oostrom bestuursvoorzitter is, heeft drie jaar geleden toegezegd 1 miljard dollar te investeren in ‘groene’ gebouwen. Hoewel de crisis tot vertraging heeft geleid, gaat OVG die 1 miljard wel binnen vijf jaar halen, zegt Van Oostrom in de Volkskrant.

Volgens de bestuursvoorzitter moet we de klimaatproblemen niet alleen aan de overheid overlaten. Ook bedrijven en individuen moeten een wezenlijke rol spelen. “Iedereen die deze week in New York was, is tevens oprecht bezig met de vraag hoe hij kan bijdragen aan een een betere wereld. Onderschat de macht van bedrijven niet. Als de bestuursvoorzitter van Procter & Gamble daar vertelt dat ze elk uur het leven van een kind willen redden en dat ze dat gaan doen door zakjes poeder te verstrekken waarmee mensen vervuild water kunnen zuiveren, dan is dat indrukwekkend. Zoiets kan veel verschil maken. Het leuke in New York was ook dat die cynische houding, die ervan uitgaat dat het bedrijven alleen om de winst te doen is, volledig afwezig was. Iedereen barst van de energie om problemen aan te pakken.”

Terwijl steeds meer bedrijven de noodzaak van duurzaam en maatschappelijk ondernemen inzien, zijn er ook nog mensen die vinden dat alle aandacht voor duurzame initiatieven en MVO “socialistische retoriek” is. Een ‘lichtend’ voorbeeld in deze kringen is oud-gouverneur van Alaska en ex-vicepresidentskandidaat Sarah Palin. In juni van dit jaar wees Palin milieuactivisten aan als de oorzaak van het olielek in de Golf van Mexico. Door de protesten van milieubeschermers tegen boren in ondiepe zeeën was BP genoodzaakt toevlucht te nemen tot onveilige wateren, aldus Palin. Om dit in de toekomst te voorkomen, moeten we in veilige gebieden kunnen boren, zei Palin, en wees direct daarvoor een mooi en ongeschonden gebied aan: het Arctic National Wildlife Refuge (ANWR). Later dit jaar zal de mogelijke presidentskandidaat voor de Republikeinse Partij in 2012 ‘misguided, nonsensical, radical environmentalists’ een tour door dit gebied geven.

In november dit jaar zal Palin’s eigen achtdelige tv-serie starten, ‘Sarah Palin’s Alaska’. De rechtse tv-zender Fox News gaf onlangs een voorproefje van de inhoud van de serie. Daarin herhaalt Sarah ‘drill baby drill Palin haar mantra dat de Verenigde Staten olie nodig heeft en dat daarvoor in de ongerepte natuurgebieden in Alaska heel goed geboord kan worden. Journalist Nicole Greenfield schrijft op de website Religion Dispatches dat er nog een ander element in Palin’s drill-ideologie een rol speelt. Namelijk de idee dat de Verenigde Staten een bijzondere missie op aarde hebben, ‘a God-given country’, gefundeerd op de mythe van de frontier-spirit. Een leeg land, door niemand bewoont, maar waarin de blanke protestantse Amerikaan een missie te vervullen heeft: het gebied rijp maken voor de behoeften van het christelijke Amerika. Alaska is in de ogen van Palin – en met haar veel conservatief-christelijke Republikeinen – zo’n gebied. De gedachte van Palin daarnaast is dat de Verenigde Staten olie nodig hebben, dat ze dat niet uit landen moet importeren die terrorisme steunen, en dat de V.S. daarvoor onder andere in Alaska moet gaan boren. De kort-door-de-bocht conclusie van Sarah: milieu-activisten en hun supporters die Alaska boorvrij willen houden, steunen terroristische staten…

Palin zou een voorbeeld kunnen nemen aan haar partijgenoot Arnold Schwarzenegger, gouverneur van Californië. Deze staat nam onlangs nog strengere energiewetten aan. Sluit aan bij de idee dat de wereld langzaam maar zeker af moet van haar verslaving aan (economische) groei. Op een milieuforum in de Franse stad Lyon deden verscheidene sprekers, vanuit verschillende politieke achtergronden, een oproep om de economie op een andere, meer duurzame manier in te richten. Andrew Simms, directeur van de New Economics Foundation, vertelde het publiek dat de “aan olie verslaafde obsessie van economische groei de atmosfeer behandelt als een bedrijf op de rand van faillissement”. Eva Joly, ooit onderzoeksmagistraat naar corruptie in het bedrijfsleven, beschuldigde hedge-funds van het speculeren met land en water. Volgens Simms heeft de wereld nog 75 maanden voordat het broeikaseffect het kritieke punt voorbij is waardoor de gemiddelde temperatuur op aarde met meer dan 2 graden zal stijgen.

“Dit is een situatie waarvan ik dacht dat Europa die niet meer zou meemaken na de Tweede Wereldoorlog”, zei eurocommissaris Viviane Reding van Justitie eerder deze week. In felle bewoordingen bekritiseerde Reding de massale deportatie van Roma door de Franse overheid. De Franse overheid ontruimt systematisch Roma-kampen en dwingt de bewoners te vertrekken naar Roemenië. Reding is ervan overtuigd dat de regering-Sarkozy hiermee de EU-wetten (recht op verblijf in een EU-land) overtreedt.

Net nu een Franse speelfilm over de vervolging van Roma onder het collaborerende Vichyregime (1943) in première is gegaan, is de regering Sarkozy begonnen met de systematische deportatie van Roma naar Roemenië. Het uitzettingsbeleid is specifiek gericht op Roma, zo blijkt uit een uitgelekte brief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarin staat onder meer: “Driehonderd illegale kampementen of verblijfplaatsen, bij voorkeur van Roma, moeten binnen drie maanden ontruimd zijn”. De brief van 5 augustus draagt iedere prefect op tot eind september wekelijks een Romakamp te ontuimen en/of een groep Roma uit te zetten.

De Franse staatssecretaris van Europese Zaken Pierre Lellouche is woedend over de vergelijking die Reding trekt met de deportaties tijdens het Vichyregime. “Een vliegticket naar een land van herkomst binnen de Europese Unie, is iets anders dan de treinen des doods of de gaskamers,” zei Lellouche.
De Europese Unie besluit voor eind september welke stappen ze tegen Frankrijk zal nemen. Eventueel zal de Europese Commissie naar het Europees Hof van Justitie stappen om Frankrijk aan te klagen.

Ondertussen neemt de onrust bij Roma in andere Europese landen toe. Michelle Mila van Burik van het Roma Platform Nederland zegt in de Volkskrant met alles rekening te houden. “Wij wonen op Europees grondgebied,en de huidige politieke omstandigheden zien er niet rooskleurig uit. We verwachten een verslechtering van onze situatie: meer stigmatisering. We zijn bang voor een heksenjacht, ook hier. Dat is gegronde angst. Frankrijk is niet ver weg.” Hoogleraar Migratierecht Peter Rodrigues zegt in dezelfde krant: “De Franse methode is een vorm van ‘wetgevingsopportunisme’. Het is een reflex: dan maar ostentatief uitzetten. Meestal gaat het om problemen die men zelf heft laten groeien, dan klinkt de roep om hard ingrijpen en worden mensenrechten geschonden.” Huub van Baar, Roma-onderzoek an de Universiteit van Amsterdam, begrijpt de angst: “We zijn in Nederland ver op weg om etnische kaders als vanzelfsprekend te beschouwen. Het merendeel van de Nederlanders denkt: aanpakken die handel. Hoe groot die verleiding ook is, lik-op-stukbeleid zal de afstand alleen maar groter maken.”

In de Volkskrant van 11 september schrijft Van Baar, samen met Ruus Dijksterhuis, directeur van Spolu International Foundation, dat Roma meestal getypeerd worden “als exotische nomaden die illegale en criminele activiteiten ontplooien en niet willen integreren. Deze stereotypering maakt het mogelijk de hele groep te stigmatiseren en weg te zetten als inhumaan.” De Franse regering grijpt deze stereotypering aan om een uitzonderingssituatie te legitimeren. Een parlementariër van de Franse regeringspartij UMP stelt voor om het Europese grondrecht op vrij personenverkeer in te perken, op grond van de “nomadische middeleeuwse levenswijze van Roma”.

Dijksterhuis en Van Baar spreken van een ‘uitzettingsmode’ die “niet los gezien kan worden van het extreme geweld tegen Roma waarvan Europa in de ban is”. De “dehumanisering van Roma maakt het mogelijk de sociaal-economische en politieke uitsluitingsmechanismen die hen treffen te verbloemen”. Volgens de Wereldbank vormt de situatie van Roma in Europa het grootste Europese armoedevraagstuk. De auteurs roepen de EU op om adequaat beleid te ontwikkelen “dat structureel verder reikt dan het huidige, vrijblijvende kader waarbinnen de situatie van Roma aan de orde kan worden gesteld.”Zolang dat niet gebeurt, “zullen de meest kwetsbare Europeanen ten prooi vallen aan de willekeur van hen die de Europese grondrechten niet meer zo serieus nemen.”

Een groep wetenschappers, belangenorganisaties en internetondernemers maken zich grote zorgen over het wetsvoorstel van (demissionair) minister van Justitie Hirsch Ballin, dat internet aan banden wil leggen. In een brief maken de critici duidelijk dat de “staat met censuur dreigt op internet”.

Het wetsvoorstel bevat drie kernpunten: officieren van justitie krijgen de bevoegdheid om onrechtmatige informatie van internet te laten verwijderen; medewerkers van bedrijven of instellingen die niet-openbare informatie uit een computer kopiëren om die door te verkopen, kunnen daarvoor een jaar celstraf krijgen; heling van computergegevens mag niet meer.

De schrijvers van de brief noemen de maatregel dat er geen toestemming van de rechter-commissaris meer nodig is voor het blokkeren van een website, “een verregaande, niet-noodzakelijke inperking van de communicatievrijheid”.

De brief is een initiatief van Bits of Freedom en is ondertekend door negentien maatschappelijke organisaties, waaronder de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), Internet Society en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM). De brief is daarnaast ondertekend door twintig experts uit de academische wereld, waaronder hoogleraar informatiebeveiliging Bart Jacobs, hoogleraar strafrecht Theo de Roos en hoogleraar informatierecht Egbert Dommering. Tot slot is de brief ondertekend door bloggers en andere media, waaronder Bert Brussen, Sargasso.nl en GeenCommentaar.

Aan het slot van zijn boek Deutschland schafft sich ab vraagt Thilo Sarrazin af wie over honderd jaar nog het ‘Zwervers nachtlied’ van Goethe kan opzeggen. In een debat over het boek van Sarrazin stelde de televisiepresentator de auteur de vraag of hij het nachtlied kon voordragen. Sarrazin kwam niet verder dan de vierde regel…

Het boek van bankier Thilo Sarrazin, directielid van de Deutsche Bundesbank, heeft in Duitsland en daarbuiten veel stof doen opwaaien. Met als gevolg dat Sarrazin eind september bij de DB opstapt. Het liegt er niet om, wat de bankier allemaal te melden heeft. In Trouw zegt hij: “Ik wil dat mijn nakomelingen over vijftig en ook over honderd jaar nog in een Duitsland leven waar de omgangstaal Duits is en de mensen zich Duitser voelen.” Om de problemen rond integratie, die Sarrazin op het conto van moslimimmigranten schrijft, op te lossen doet Sarrazin verregaande oplossingen, somt Trouw op: verlaging van uitkeringen, gedragsbeïnvloeding op het gebied van opvoeding en gezondheid, verplichte chrèches, voltijdsonderwijs met schooluniform, immigratie alleen voor hoogopgeleiden, geen uitkeringen voor nieuwe immigranten, en maatregelen die het aantal geboorten bij hoogopgeleiden stimuleren en bij laagopgeleiden ontmoedigen.

Voor Hendrik Cremer, mensenrechtenspecialist werkzaam bij het Duitse Instituut voor Mensenrechten in Berlijn, zijn de uitlatingen van Sarrazin het bewijs dat racisme in Duitsland niet alleen te vinden in bij extreem-rechts, maar ook is doorgedrongen in de gevestigde politiek. “In Duitsland wordt het begrip ‘racisme’ geassocieerd met misdaden tegen de menselijkheid door het nationaal-socialistisch regime,” schrijft Cremer op de website Quantara.de. “Maar er is te weinig aandacht voor het racisme van alledag dat niet leidt tot structureel geweld en de disriminatie in het onderwijs en op de werkvloer.”

Cremer bekritiseert de enge definitie die de Duitse overheid hanteert en vindt daarin steun bij diverse internationale instellingen. Zo tikte het Comité tegen racisme en discriminatie van de Verenigde Naties Duitsland op de vingers vanwege de smalle definitie van racisme. En de Raad tegen Racisme van de Europese Commissie herhaalde deze vingerwijzing. “Hoewel racistische theorieën verkondigd worden op basis van biologische criteria,” schrijft Cremer, “zien we de laatste jaren dat racisme steeds vaker wordt gebruikt vanuit ideeën over culturen, landen, etniciteiten en religies. Een typische karakterisering van racisme is het toekennen van bepaalde eigenschappen aan leden van zogenaamde homogene groepen.” Het gevolg van dit ‘wij-zij’ denken kan leiden tot marginalisering van personen, aldus Cremer.

Het voldoet niet om mooie woorden te wijden aan mensenrechten en strijd tegen racisme, stelt Cremer. “Mensenrechten moeten worden geleefd, uitgevoerd en verdedigd,” schrijft de Berlijnse mensenrechtenspecialist. Politici en andere overheidsvertegenwoordigers moeten daarom duidelijker stelling nemen tegen racisme. En eindelijk moet Duitsland een debat beginnen over de beperkte definitie van racisme.

Een nieuwe studie laat zien dat klimaatverandering niet leidt tot een toename in het aantal conflicten in Afrika. Volgens onderzoeker Halvard Buhaug van het Peace Research Institute in Oslo kloppen de methodes niet van andere onderzoekers die wezen op een toename van het aantal conflicten als gevolg van klimaatverandering.

Onderzoekers van de Universiteit van Berkeley en de Universiteit van Stanford (beide in Californië) vonden eerder dit jaar een verband tussen toename van gewapende conflicten in sub-Sahara Afrika en de stijging van de temperatuur. De kritiek van Buhaug richt zich op de definitie die de Amerikaanse onderzoekers geven van een gewapend conflict: als er meer dan 1000 doden zijn gevallen in een intra-nationaal conflict. Buhaug heeft naar de gevolgen van gewapende conflicten gekeken, uitgaande van 25 doden per jaar als gevolg van geweld. En zijn cijfers laten juist zien dat er minder conflicten zijn uitgebroken. De Noorse onderzoeker vermoedt dat een stijging van het nationaal inkomen – meer welvaart  – de oorzaak is van afname van conflicten in zuidelijk Afrika. Kan de conclusie getrokken worden dat Afrika meer heeft aan economische en politieke veranderingen, dan aan beleid gericht op de effecten van klimaatverandering?

Dagblad De Pers publiceert een open brief, geschreven door “een moslima met een broodtrommeltje”:

Beste Ab Klink,
Vindt u het raar, dat ik u een brief schrijf? Bent u verbaasd? U bent een belangrijk man. Een minister is anders voor een gewone vrouw als ik niet gemakkelijk bereikbaar. Daarbij is brieven schrijven populair in uw partij. Lubbers een brief, Veerman een brief, ú een brief. Dan ik ook een brief – die gedachte schoot door mijn hoofd.

U ziet, ik pas mij aan.

De belangrijkste aanleiding is natuurlijk dat u het over mij heeft gehad. Ik ben, als het geen ramadan is tenminste, een moslima met een broodtrommeltje. Zij het dat ik, anders dan de vrouw in uw brief, mijn inburgeringscursus al heb afgerond.

Het trof me dat u dit voorbeeld gebruikte want ik zie zelf niet zo veel Nederlanders van Turkse of Marokkaanse afkomst (en dat zijn de meeste moslims) met een broodtrommeltje. Dat is toch een heel Nederlands ding, geloof ik. Praktisch.

U noemde me om uit te leggen hoe u kwam tot de ‘definitieve conclusie dat een politieke samenwerking met de PVV geen begaanbare weg is’. (Ik citeer u goed, toch?) Dat zat hem niet in beleid, daar dacht u wel compromissen over te kunnen sluiten. Nee, de motieven van Wilders, die hij vol overtuiging zal blijven uitdragen, zijn voor u onverteerbaar. Waar u strenge inburgeringseisen wilt om mensen een kans te geven, wil Wilders daarmee immigratie remmen en islamisering bestrijden.

Of zoals u dat, mooier dan ik, kunt verwoorden: ‘De dieptelaag van de motieven doet ertoe in de politiek.’

‘Hoe’, vroeg u zich af, ‘voelt de moslima zich die op maandagochtend met haar broodtrommeltje naar de verplichte inburgeringscursus gaat?’

Deze redenering kan ik goed volgen, al ben ik een beetje verbaasd dat dit alles pas nu tot u doordringt. Dat Wilders zich tot taak heeft gesteld om de islamisering te stoppen, daar ben ik de afgelopen jaren in de media mee doodgegooid. Een dieptelaag kun je het haast niet noemen, zijn drijfveren liggen aan de oppervlakte. En had u niet zelf met hem afgesproken dat hij mocht blijven vinden wat hij vindt en zeggen wat hij zegt?

Maar vooruit, misschien had u de persoonlijke confrontatie met Wilders nodig voordat dit tot u doordrong. Ook ik denk van de verte wel eens dat een weg begaanbaar is terwijl die vol hobbels, kuilen en ondoorwaadbare modderpoelen blijkt wanneer ik daadwerkelijk aan mijn reis begin.

Alleen, waar ik mee worstel, is hoe u na die duidelijk dramatische dagen met uw fractie vroeg in de nacht kon zeggen dat u nu met een open mind het onderhandelingsresultaat gaat afwachten. U schijnt zich met uw partijgenoten te hebben geschaard achter een verklaring waarin staat dat deze verschillen met de PVV zwaarwegend, maar overbrugbaar zijn.

Hoezeer ik hier ook over nadenk, steeds kom ik tot de conclusie: als het de motieven van Wilders zijn die zo op uw gemoed werken, wat valt er dan te onderhandelen?

Hoe is dat te overbruggen?

Kunnen Maxime Verhagen en Ank Bijleveld, die uw plaats heeft ingenomen, de motieven van Geert Wilders eruit onderhandelen? Kunnen zij hem aan die ovalen tafel in het gebouw van de Eerste Kamer – boven droppot en bloemstuk – zo in de ogen kijken dat hij plots zijn strijd tegen de islam zal vergeten?

Ik weet dat u van vrome afkomst bent en zelf ben ik als gelovige van enige evangelisatie niet vies. Maar dit type bekeringen gaat mijn geloof in wonderen te boven.

Er schijnen allerlei tactische redenen te zijn waarom u doet wat u doet. Daarvan heb ik geen kaas gegeten. Maar er zijn dagen dat ik denk: natuurlijk, Nederlanders hebben problemen met immigratie, integratie, onveiligheid, misbruik van sociale voorzieningen en – ik ontken ze niet – de donkerder kanten van mijn geloof (u heeft daar zelf over gepubliceerd).

Maar is een deel van hun boosheid niet ook te verklaren doordat zij – ik zeg het met schroom – hun politieke leiders wantrouwen? Doordat zij die voor de camera’s het onverenigbare horen verenigen?

Zou het burgers niet ook rust geven wanneer politici in alle helderheid uitleggen wat zij nog voor hun rekening nemen, wat hen te ver gaat en waarom dat is?

Voelt u zich tot antwoorden niet verplicht. Ik merk nu – uw partijprominenten moeten dat gevoel ook gehad hebben – dat het schrijven van een brief op zich al verlichting geeft.

Met welgemeende groet (een mooie ondertekening, mag ik die van u overnemen?),

Een moslima met een broodtrommeltje