De milieubeweging is te stil, vindt Egbert Tellegen, socioloog en hoogleraar milieukunde, in Trouw. Hij roept de beweging op maatschappijkritischer te worden en vragen te stellen bij de huidige economische orde. “We leven in een tijd waarin de consument de productie niet meer kan bijhouden, in plaats van andersom. We moeten consumeren, niet omdat we die producten nodig hebben, maar omdat anders de koersen dalen en het personeel op straat komt te staan. Er is enerzijds een economische crisis, anderzijds een ecologische ramp. In zo’n tijd zou je van de milieubeweging een toegevoegde waarde verwachten. Natuurmonumenten en het Wereldnatuurfonds hebben natuurlijk altijd koudwatervrees gehad voor maatschappijkritiek, maar een club als Milieudefensie zou toch best een economische visie kunnen geven? Juist een langetermijnvisie. Hebben we wel een beurs nodig? Kan het niet anders? Geef antwoord op de vraag hoe onze economie eruit moet zien om de milieudoelen te halen. Kom met plannen voor een nieuwe economische orde.”

Volgens Tellegen gaat de milieubeweging er tegenwoordig van uit dat economische groei en ecologie elkaar niet hoeven te bijten. Terwijl juist economen vraagtekens bij die visie zetten, is de milieubeweging teveel op consensus gericht, aldus Tellegen. “Een punt bijvoorbeeld dat totaal taboe is, is inkomen. Een hoog inkomen is ontzettend slecht voor het milieu. Er is een zeer sterke correlatie tussen inkomen en de ecologische voetstap. Als je iets wilt doen aan het milieu op langere termijn, moet het vrij besteedbaar inkomen omlaag. Heb je ooit gehoord dat in het kader van duurzaam ondernemen een directeur van zo’n bedrijf nooit méér mag verdienen dan premier Balkenende? Nee, dat is gewoon een taboe. Ook het afschaffen van bonussen zou een onderdeel van het duurzaam ondernemen moeten zijn. Niet dat de milieubeweging mij nou moet napraten, maar laat ze met iets komen. Het minste wat zij kan doen is er in ieder geval over nadenken. Nu schiet ze echt tekort. Ze is op consensus gericht, iedereen ’denkt mee’. Er bestaan splinters, die proberen kleine gemeenschappen duurzaam te maken. Maar dat soort kleinschalig gedoe, daar moeten we het niet van hebben. We moeten zoeken naar internationale oplossingen.”

Een van de economen die volgens Tellegen vraagtekens zet bij onbegrensde economische groei is econoom Jaap van Duijn. Hij publiceerde twee jaar geleden het boek De groei voorbij. Over de economische toekomst van Nederland na de booming nineties.

Terwijl de klimaatfilm The Age of Stupid afgelopen nacht wereldwijd in première ging – de film, die vanuit 2055 terugkijkt op de wereld van nu, kreeg negatieve recensies in de media – hebben wetenschappers na tientallen jaren van discussie en vier jaar van intensief onderzoek besloten het jongste geologische tijdvak 800.000 jaar eerder te laten beginnen.

Vanaf de 18de eeuw hebben geologen de geschiedenis van de aarde in vier grote tijdperken ingedeeld: Eerste, Tweede, Derde en Vierde. De namen van de eerste twee tijdperken zijn in de loop van de geschiedenis gewijzigd in respectievelijk Paleozoïcum (542 en 251 miljoen jaar geleden) en Mesozoïcum (215 tot 4 miljoen jaar geleden). De namen van de laatste twee tijdperken zijn echter ongewijzigd gebleven, hoewel over de tijdsafbakening van het Vierde tijdperk veel debat is geweest. Nu heeft de International Commission on Stratigraphy een einde gemaakt aan de discussies door het Vierde tijdperk 800.000 jaar eerder te laten beginnen. Toen, 2,6 miljoen jaar geleden, waren er grote verandering in het klimaat van de aarde. De grote ijstijden braken aan, meldt Science Daily.

Er zijn geologen die graag een vergelijking met de huidige periode te maken. Er zijn ook geologen die er juist voor pleiten het huidige geologische tijdperk – Holoceen – te beëindigen en vast te stellen dat we een nieuw tijdperk in zijn gegaan. Door de enorme invloed van de mens op het klimaat van de aarde stellen zij voor dit nieuwe tijdperk het ‘Antropoceen‘ te noemen. Klimatoloog Paul Crutzen was de eerste die de nieuwe term gebruikte. De Nederlandse wetenschapper was ook degene die de wereld er van doordrong de uitstoot van CFK’s – verantwoordelijk voor het gat in de ozonlaag – drastisch in te perken.

De wereldleiders houden zich nu bezig met de komende jaren en hoe de aarde te redden van een complete ‘melt down’. 800.000 jaar meer of minder is anno 2009 niet te bevatten…

Klimaatverandering. Veel campagnes in het westen richten zich specifiek op burgers en het milieubewuste gedrag dat zij moeten gaan tonen. Zo is in Groot-Brittannië onlangs de 10:10 campagne van start gegaan. 10:10, bedacht door regisseur Franny Armstrong van de klimaatfilm The Age of Stupid (zie Tumblog), wil dat burgers en bedrijven aan het einde van 2010 de uitstoot van CO2 verminderen met 10 procent.

De campagne lijkt twee weken na de start al succesvol. Meer dan 15.000 burgers, 600 bedrijven, 100 onderwijsinstellingen en 220 organisaties hebben zich verbonden aan het initiatief. Vertegenwoordigers van de drie grote partijen in het Verenigd Koninkrijk, waaronder de partijleiders, steunen de campagne. Daarin ligt juist ook de zwakte van de beweging, aldus Andrew Dobson, professor aan Keele University in Keele (UK). De campagne is namelijk a-politiek, schrijft Dobson op de website van OpenDemocracy. “Van de aanhangers wordt niet verwacht dat zij politiek zullen handelen. De kern is dat zij hun manier van leven veranderen, niet dat zij politiek in actie gaan komen.” Minder vliegen, minder autorijden, vaker een trui aan, minder eten weggooien: hier doet de campagne een beroep op de Britse burgers. “10:10 gaat meer over gloeilampen dan over het veranderen van de samenleving,” aldus Dobson.

In Afrika ziet men klimaatverandering in een breder perspectief. Op een Afrikaanse top over klimaatverandering in Lome, de hoofdstad van Togo, riepen de deelnemers op klimaatverandering te benaderen vanuit de invalshoek van mensenrechten. “Klimaatverandering vraagt om een brede sociale aanpak,” is een van de conclusies van de “Regional Conference on Protection Challenges to Climate Change in West Africa”. “Klimaatverandering vormt een bedreiging voor de stabiliteit in de regio. Veiligheid en mensenrechten komen onder druk te staan, omdat natuurlijke bronnen en voorzieningen zoals water, voedsel, huisvesting, en onderwijs door klimaatverandering schaars worden.” De bevindingen van de top zullen op de klimaatbijeenkomst in Kopenhagen gepresenteerd worden.

Er lijkt plotseling een straaltje optimisme te ontstaan over de klimaattop in Kopenhagen in december van dit jaar. Dat meldt Grist, een website met nieuws en commentaar over het milieu en alles dat daarmee samenhangt. Yvo de Boer, hoofd van de VN Commissie voor klimaatverandering, zei tijdens het Wereld Economisch Forum in China dat hij er vertrouwen in had dat er in Kopenhagen een belangrijk akkoord gesloten kan worden. Kim Carstensen, hoofd van het Global Climate Initiative van het Wereld Natuur Fonds, schat de kans op een akkoord in de Deense hoofdstad op “meer dan 50 procent”.

De Boer geeft drie redenen voor zijn optimisme. Als eerste de veranderde stellingname van Japan. Het land heeft onlangs een nieuwe regering gekregen die concrete stappen wil zetten tot vermindering van de CO2-uitstoot. De tweede reden is het klimaatplan dat de Europese Commissie onlangs op tafel legde. Hoewel daar veel kritiek op is, juicht De Boer het toe dat Europa nu eindelijk echt geld beschikbaar stelt om de problemen van klimaatverandering voor ontwikkelingslanden aan te pakken.
Derde reden is de opstelling van China. In besloten ontmoetingen met diplomaten van de Verenigde Naties hebben de Chinese leiders gezegd dat ze zich constructief op zullen stellen in Kopenhagen. De Amerikaanse president Obama zal China in november bezoeken en er bestaat de hoop dat er dan een akkoord gesloten kan worden.

Komende week zijn er een aantal bijeenkomsten die allemaal in het teken staan van klimaatverandering. De uitkomsten van die bijeenkomsten zal de toon aangeven voor Kopenhagen.

Een meer pessimistisch geluid en beeld geeft de pas uitgebrachte film Earth Days. De film vertelt de geschiedenis van de (Amerikaanse) milieubeweging. De recensent van Grist werd er niet vrolijk van…

Een andere film met een pessimistische boodschap over de toestand en toekomst van de wereld is The Age of Stupid. De 90 minuten durende documentaire over klimaatverandering gaat in de nacht van 21 op 22 september wereldwijd in première, onder andere in Groningen.

De klassieke maatschappelijke en mondiale tegenstelling tussen arm en rijk is langzamerhand ook terug te vinden op het world wide web.
Het wereldwijde web valt stiekem en stukje bij beetje uit elkaar in twee internetten: een rijke wereldweb en een arme wereldweb, schrijft Globalisering.com.
Steeds vaker is al het fraais dat internet te bieden heeft – de animaties en filmpjes, de muziek en de foto’s – nog wel te zien in het Westen maar niet meer in arme landen. Dat maakt een einde aan de mythe dat dankzij internet de wereld een groot global village zou kunnen worden waarin iedereen toegang zou krijgen tot dezelfde informatie. In feite krijgen arme landen nu al steeds vaker een goedkope ‘internet light’ voorgeschoteld, terwijl in het Westen de webbedrijven alles uit de kast blijven halen om klanten te trekken.
De trend wordt veroorzaakt door de inkomsten uit advertenties, die voor veel grote websites als YouTube bepalend zijn voor hun marktwaarde. Die advertenties komen van westerse bedrijven en zijn vooral bestemd voor de rijke, dus westerse consumenten. Het aanbieden van filmpjes kost het moederbedrijf van YouTube, Google, echter veel geld, vooral technische opslagcapaciteit en bandbreedte. Adverteerders hebben niks aan een ‘pop-up’ die op het scherm verschijnt in Johannesburg, Blantyre of Lima, want die internetter kan hun producten toch niet betalen. Die onrendabele regio’s kosten YouTube jaarlijks honderden miljoenen dollars, volgens financiële dienstverlener Credit Suisse. Diverse webbedrijven als YouTube, Flickr, Facebook en Myspace zijn al bezig hun diensten te beperken voor arme klanten. De Amerikaanse videosite Veoh heeft die stap al gezet: de filmpjes zijn niet langer te bezichtigen in diverse landen in Oost-Europa, Afrika en Azië. Ook Facebook werkt aan een uitgeklede versie van haar diensten. In de VS heeft bet bedrijf 60 miljoen leden, daarbuiten liefst 140 miljoen. Die laatste groep drukt zwaar op de begroting, want iedereen mag nu filmpjes, foto’s en wat al uploaden. De tijd van een werkelijk mondiaal, open internet, zal snel voorbij zijn.
Bron: Onze Wereld

Minister Koenders is enthousiast over de uitkomsten van de VN-top over de wereldwijde economische crisis. Hoogleraar Paul Rogers is kritisch over de top die van 24 tot 26 juni in New York werd gehouden.

De minister voor ontwikkelingssamenwerking: “Dit is de eerste keer dat alle landen van de wereld gezamenlijk maatregelen afspreken om de dramatische gevolgen van de crisis in ontwikkelingslanden te beperken. Vooral in arme landen zijn die gevolgen erg groot, terwijl zij niets met de oorzaak te maken hebben. Tijdens deze conferentie hebben zij hun stem kunnen laten horen. Dat vind ik een grote winst.”

De hoogleraar vredesstudies: “Van de westerse staten was geen enkel staatshoofd aanwezig, terwijl een meerderheid van de aanwezige topfunctionarissen afkomstig waren uit ontwikkelingslanden. Daarom kunnen er vraagtekens gezet worden bij de betrokkenheid van westerse landen bij het oplossen van de crisis.”

Koenders, speciale gezant van de conferentie en nauw betrokken bij de voorbereidingen, meldt dat afgesproken is dat de rijke landen hun bijdrage aan ontwikkelingssamenwerking niet mogen verlagen als gevolg van de financiële crisis. Ook zijn er concrete afspraken gemaakt over de noodzaak van verbeterde markttoegang voor producten uit ontwikkelingslanden, het tegengaan van protectionisme, en het indammen van illegale geldtransacties. “Het eindresultaat is mede dankzij Nederland tot stand gekomen. Dit biedt ons de mogelijk om ook in het vervolgtraject een belangrijke rol te kunnen spelen, opnieuw als bruggenbouwer tussen de rijke en de arme landen”, aldus minister Koenders.

Paul Rogers, hoogleraar vredesstudies aan de Universiteit van Bradford (U.K.), schrijft op de website van OpenDemocracy dat er twee mondiale crises woeden: de voedselcrisis en de financiële crisis. Het antwoord van de machtige landen is echter het inzetten op militaire veiligheid in plaats van duurzame veiligheid. Rogers wijst naar de almaar stijgende militaire uitgaven, ondanks de economische crisis. Voor het eerst in de geschiedenis lijden meer dan 1 miljard mensen honger. De uitgaven aan wapentuig steeg volgens het Zweedse onderzoekinstituut SIPRI in 2008 met 4 procent.

Als voorbeeld noemt Rogers de bouw van een enorm militair trainingcentrum in Jordanië. Met steun van de Verenigde Staten bouwt de Jordaanse overheid voor bijna 100 miljoen dollar een complex waar legers van diverse landen kunnen oefenen in nieuwe vormen van oorlogvoeren, met nadruk op de bestrijding van terrorisme en stadsoorlog. “De bouw van dit enorme militaire complex, op hetzelfde moment dat de wereldgemeenschap zoekt naar manieren om de armoede in te dammen en de noden van armen te verlichten, is een van die vreemde toevalligheden die soms een onverwacht licht werpen op de kern van de mondiale problemen,” schrijft Rogers.

Op de jaarlijkse Afrikadag van de Evert Vermeer Stichting stelde de kersverse ‘ambassadeur fair politics’, minister van ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders, dat de tijd van cynisme en slogans voorbij is. “Ontwikkelingssamenwerking boekt enorm goede resultaten, maar er moet nog effectiever en minder versnipperd gewerkt worden,” aldus Koenders. De minister noemde in zijn speech een aantal punten waaruit de successen van zijn moderneringsagenda blijkt:

* We hebben voor het bedrijfsleven het nieuwe programma ORIO ingevoerd, als opvolger voor ORET. We hebben de zaak ongebonden gemaakt, zoals ik twee jaar geleden hier heb beloofd.
* Met het programma worden infrastructuurprojecten mogelijk gemaakt, die juist op armoede zijn gericht en waar overheden in OS-landen geen geld voor hebben. Met ORIO hopen we ook de betrokkenheid van het Nederlandse bedrijfsleven bij de ontwikkeling van het lokale bedrijfsleven in ontwikkelingslanden stimuleren. Want ontwikkelingssamenwerking is een zaak van iedereen, ook van onze bedrijven.
* We zijn aan de slag gegaan met de Schokland-akkoorden, die we tegenwoordig millenniumakkoorden noemen: innovatieve partnerschappen waarin het bedrijfsleven, de maatschappelijke organisaties, mijn ministerie en andere ministerie samenwerken.
Bijvoorbeeld Text to Change, een samenwerkingsverband van NGO’s, Afrikaanse mobiele telefonie providers en farmaceutisch bedrijf Merck Sharp & Dohme, dat mobiele telefonie gebruikt in de gezondheidszorg. Prachtige resultaten, ik kan ze niet allemaal noemen.
* Het nieuwe medefinancieringsstelsel, waarmee ik versnippering wil tegengaan.
* Maar ook een nieuw beleid over multilaterale organisaties als de VN en Wereldbank. Ik ben daar ook kritisch over. Ze moeten beter presteren, samenwerken, maar ook daar boeken we veel voortgang. Ook hierover later meer.
* In internationaal kader hebben we betere afspraken weten te maken over donorcoördinatie en harmonisatie. Tijdens de grote conferentie in Accra vorig jaar heeft Nederland zich ervoor ingezet dat er in relaties tussen donoren en OS-landen ook verantwoording wordt afgelegd aan nationale parlementen en burgers. Want daar gaat het om mensen: de gewone mensen daar.
* Op het gebied van bestrijding van HIV/Aids is er naast een aantal zorgwekkende ontwikkelingen vooral ook positieve trend zichtbaar: het aantal nieuwe HIV-infecties is gedaald van 3 miljoen per jaar in 2001 naar 2,7 miljoen in 2007. Het aantal aidspatiënten dat toegang heeft tot antiretrovirale medicijnen is gestegen. OS heeft ertoe bijgedragen dat vele levens gered zijn.
* In individuele landen zijn prachtige, hoopgevende voorbeelden van ontwikkeling te zien. Bijvoorbeeld in Mali, waar ik twee maanden geleden was. Daar bezocht ik het irrigatiegebied Office du Niger, een landschap dat een klein beetje lijkt op Nederland, maar dan midden in de Sahel. Plat als een dubbeltje, het is nat en boeren fietsen langs kaarsrechte slootjes. Nederland werkt daar sinds dertig jaar aan landbouwontwikkeling. Met succes, want van een failliet landbouwgebied met horige boeren is het Office du Niger een substantieel aandeelhouder geworden in de economie van Mali. Sterker nog, er is een – ik durf het bijna niet te zeggen – soort poldermodel ontstaan waarin de boeren samen met de regering en de irrigatiedienst de beslissingen nemen. En het belangrijkste: de rijstproductie is verzesvoudigd en de inkomsten voor arme boeren zijn verhoogd. Daardoor is Mali veel beter bestand tegen de voedselcrisis die Afrika keihard raakt.

Het thema van de dag, fair politics, sprak Koenders erg aan. “Het doet me namelijk denken aan fair play, een term die in de sport vaak wordt gebruikt om sportief gedrag aan te duiden. Fair politics, zoals fair play, gaat over hoe je met elkaar omgaat. Of je de regels kent die zijn afgesproken. En of je je aan die regels houdt. Pas als beide het geval zijn, is er sprake van een gelijke strijd. Wordt sport sportief en de wereld een level-playing field waarin ook de armste landen kansen hebben om zich te ontwikkelen? Maar daar houdt het natuurlijk nog niet op. Wat mij betreft gaat fair politics juist ook over de ongeschreven regels, de regels die niet als zodanig zijn opgenomen in het regelboekje, maar die wel degelijk met fair en unfair gedrag te maken hebben.
Denk maar even simpel aan het hebben van respect voor anderen, er voor zorgen dat jouw gedrag geen negatieve gevolgen heeft voor anderen. Geef je de tegenstander een hand voor de wedstrijd? Speel je de bal over de zijlijn als hij of zij geblesseerd op het veld ligt? Dat soort dingen.”

Aan het slot van zijn rede ging Koenders in op de veranderingen in het medefinancieringsprogramma.
* Ik heb nieuwe samenwerkingsvormen gestart met partners, van wie de meesten eerder nauwelijks betrokken waren bij OS. Dat gaat bijvoorbeeld in de vorm van akkoorden met het bedrijfsleven, instellingen voor onderzoek en onderwijs, goede doelen (ook niet OS), religieuze organisaties, soms ook nutsbedrijven en af en toe zelfs beleggingsfondsen.
* Verder kwam recentelijk de beleidsnotitie over de essentiële en door mij zeer gewaardeerde rol van maatschappelijke organisaties uit. De particuliere sector is een essentiële motor voor maatschappelijke verandering, voor strijd van onderop. Maar ook hier moet de nadruk veel meer liggen op samenwerken, maatwerk en meerwaarde. Dat betekent minder versnippering, innovatieve partnerschappen en meer nadruk op de toegevoegde waarde van het particuliere kanaal;
* Afgelopen week heb ik ook een stuk aan de Kamer gestuurd met mijn visie over modernisering van het multilaterale kanaal. Ik zal u de details vandaag besparen. Maar organisaties als de VN en de Wereldbank zijn – naast het particuliere en het bilaterale kanaal – enorm belangrijk voor ontwikkeling en armoedebestrijding. Ook daar kan het slimmer en effectiever. We hebben daar als betrouwbare donor een enorme hefboom.
* Tot slot kijk ik ook naar het maatschappelijk draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking. Hierover stuur ik binnenkort ook een brief aan de Kamer. Kritische maatschappelijke steun voor internationale en ontwikkelingssamenwerking vind ik essentieel. En dat zeg ik niet omdat ik hier vandaag ben. Er is een hoop vernieuwing en ontwikkeling. Dat ondersteun ik van harte. De manier waarop de voorlichting, de educatie en de bewustwording over OS is vormgegeven kan en moet volgens mij veel transparanter, minder versnipperd en ingewikkeld. Het kan en moet veel meer aansluiten bij een praktische maatschappelijke trend: individueel aandeelhouderschap van heel veel jonge mensen bij ontwikkeling. De steun van vooral de jonge generatie – zeg maar tussen 18 en 30, waarbij ik de ouderen echt niet wil afschrijven, want waar blijf ik dan met mijn leeftijd – voor OS is onverminderd groot. Zoveel jongeren, actief en betrokken bij grotere en kleinere activiteiten om de wereld bewoonbaar te houden. Ik zag laatst op een t-shirt staan “Don’t think someone else will save the planet”. Dat is voor mij de kern.

‘Duurzame ontwikkeling is het kernbegrip van ons ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, waar coherentie van ons nationaal beleid in onze internationale inspanningen onderling duidelijk samenhangen’. Dat zei minister Koenders op 10 februari bij het in ontvangst nemen van de Monitor Duurzaam Nederland 2009.

Koenders stelt dat op mondiale niveau afspraken moeten worden gemaakt over duurzame ontwikkeling. Want hoewel de Monitor de staat van de duurzaamheid in Nederland weergeeft, hebben ontwikkelingen in de rest van de wereld invloed op Nederland en vice versa. Klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en uitputting van grondstoffen raakt ons allemaal. Vandaar dat de regering eind dit jaar op de Klimaatconferentie in Kopenhagen inzet op een nieuw klimaatakkoord.

Het kabinet heeft vijfhonderd miljoen euro vrijgemaakt voor hernieuwsbare energie in ontwikkelingslanden, zodat ook in die landen een aanzet wordt gegeven tot een duurzame oplossing van het energievraagstuk.

Onder de titel ‘Is er nog wat te eten’ heeft het oktobernummer van IS, het maandblad van NCDO, een special over de voedselcrisis. Aan de hand van drie portretten belicht het blad de verschillende kanten van de crisis. Zoals de Madurodamisering van voedsel: producten worden in steeds kleinere hoeveelheden verkocht om het nog betaalbaar te houden. Dat biedt kansen voor de tussenhandelaren. Terwijl door de voedselcrisis de ondernemingsdrang in de landbouw in Afrika toeneemt, houden tussenhandelaren kleine boeren in hun macht. Zij dwingen de boeren direct na de oogst voor een vaste prijs hun gewassen te verkopen. De handelaar slaat het voedsel op en wacht op stijging van de prijzen om dan het product op de markt te brengen. Ook gaat IS in op de vraag welk eten het meest verantwoord is: biologisch uit de buurt, of fair trade uit arme landen. In sommige gevallen is regionale productie beter voor het milieu, is een van de conclusies in het boek Nourishing Networks, het verslag van het onderzoek naar praktische mogelijkheden voor verduurzaming van voedselketens dat is uitgevoerd door diverse Europese onderzoekers onder leiding van Wageningen Universiteit. Het nieuwe concept voor biologische supermarkten Marqt en fair trade organisatie Max Havelaar zien elkaar niet als concurrenten. De twee vormen van ‘duurzaam eten’ vullen elkaar aan, stellen beide organisaties.

In Irak bleken ze niet te zijn, de Weapons of Mass Destruction. Wel om ‘de hoek’. Op Wall Street tikten voor jaren financiële tijdbommen, die dit najaar ontploft zijn. Er is een interessante parallel tussen de oorlog in Irak en de aanloop ertoe, en de Wall Street Mass Destruction.

In de aanloop naar de oorlog in Irak werden rapporten van geheime diensten vervalst en gebaseerd op onbetrouwbare getuigen. De zogenaamde ‘bewijzen’, die toenmalig minister Colin Powell voor de VN Veiligheidsraad presenteerde,  klopten niet. Deskundigen die kritische geluiden lieten horen, werden op een zijspoor gezet.
De financiële crisis kende in de aanloop de boekhoudschandalen van Enron en Worldcom. Op grote schaal werden financiële cijfers vervalst en werden luchtkastelen gebouwd op foute informatie. Klokkenluiders werden op alle mogelijke manieren tegengewerkt.

Volgens de Bank of England hebben financiële instellingen wereldwijd ruim $ 2,8 triljoen verloren door de kredietcrisis.  Opnieuw een duizelingwekkend cijfer, naast al die miljarden steun aan banken en verzekeringsmaatschappijen. Wrang voor de miljoenen die leven in wat Booker Prize winnaar Aravind Adiga noemt ‘het duister’. Alleen al in India plegen jaarlijks 18.000 boeren zelfmoord omdat ze hun schulden niet langer kunnen afbetalen. In The Guardian Weekly noemt Madeleine Bunting de winnende roman van Adiga, ‘The White Tiger’, een felle aanklacht in de crisis die de legimiteit van het Westen in de mondiale economie aan de orde stelt. De westerse landen gaan binnenkort praten over de mondiale financiële situatie, maar ze zouden volgens Bunting eerst een nederig excuus moeten maken: “In de afgelopen decennia hebben ze hun macht via het IMF gebruikt om landen te manipuleren en te tiranniseren. De Benelux-landen hebben samen meer stemmen in het IMF dan China, India en Brazilië. In de afgelopen maand zijn de Verenigde Staten en Europa vernederd doordat hun eigen regels op een verschrikkelijke manier hebben gefaald.” Echter, de zwaarste prijs zal worden betaald door de mensen die er het minst verantwoordelijk voor zijn. De schokgolven van de crisis zullen meer kwetsbare landen hard treffen, schrijft Bunting. Zonder een financieel vangnet zal in die landen honger en sterfte toenemen. De Britse hulporganisatie Oxfam meldt dat van de $12 miljard steun die door westerse landen was toegezegd vanwege de voedselcrisis, er nog geen $1 miljard is overgemaakt. “De rijke landen richten zich op de hoge benzineprijzen en de financiële crisis, maar het aantal ondervoede mensen is wereldwijd in 2008 met 44 miljoen gestegen,” schrijft Oxfam. “Bijna 1 miljard mensen lijden nu honger.”

Oxfam constateert dat de reactiesnelheid van westerse landen op de voedselcrisis schokkend traag is, vergeleken met het handelen in de financiële crisis. Dat (gebrek) aan handelen is nog schrijnender als naast de voedselcrisis de winstcijfers van de grootste landbouw- en zaadmultinationals wordt gezet. Volgens Oxfam hadden een aantal landbouwmultinationals een winst van circa 10% het afgelopen, en zagen de grootste zaadhandelaren in het tweede kwartaal van dit jaar hun winsten stijgen met 25%. De crisis werd daarnaast nog versterkt door het overheidsbeleid in sommige ontwikkelingslanden.

Wrang genoeg hebben de Verenigde Staten en Europa de financiële injecties, die ze zelf nu in grote mate toepassen voor eigen bedrijven en instellingen, altijd verboden voor andere landen. De Aziatische crisis van 1997-98 illustreert dit. Het IMF verbood landen om financiële steun te verlenen en dwong ze vervolgens tot verregaande deregulering. Alleen die landen die de druk van het IMF konden en wilden weerstaan – zoals sommige linkse deelstaten in India – staan er nu relatief beter voor dan de landen die toegaven aan de IMF-manipulaties. Madeleine Bunting citeert econoom Ha-Joon Chang van de Universiteit van Cambridge: “Het westen heeft de ladder die ze zelf heeft gebruikt om rijk en welvarend te worden onder zich weggeschopt. Het westen ontzegt ontwikkelingslanden de bescherming en steun die ze heeft gebruikt voor haar eigen ontwikkeling.”