Net als olie in de 20e eeuw, zou water wel eens DE basisbehoefte kunnen worden waar het in de 21ste eeuw om gaat draaien. Mensen zijn sinds de vroegste dagen van de beschaving afhankelijk geweest van de toegang tot water, maar met de 7 miljard mensen die nu op de Aarde leven en de exponentieel groeiende verstedelijking en ontwikkeling, groeit de vraag naar water als nooit tevoren.

“Watergebruik is in de vorige eeuw toegenomen met meer dan twee maal de groeisnelheid van de bevolking”, zei Kirsty Jenkinson, van het World Resource Institute, een denktank uit Washington. Het gebruik van water zal naar verwachting tussen 2007 en 2025 in de ontwikkelingslanden met 50 procent toenemen, en met 18 procent in ontwikkelde landen. “Veel van het toegenomen gebruik vindt plaats in de allerarmste landen waar steeds meer mensen van het platteland naar de steden trekken”, zei Jenkinson in een telefonisch interview.

De gevolgen van de klimaatverandering in deze eeuw – meer ernstige overstromingen, droogtes en veranderingen als gevolg van wijzigingen in neerslagpatronen- zullen waarschijnlijk de armste mensen het eerst èn het zwaarst treffen. Daarmee hebben we een enorme uitdaging in handen”, aldus Jenkinson. Zal er genoeg water zijn voor iedereen, vooral als bevolking -zoals voorspeld- naar 9 miljard blijft groeien, halverwege deze eeuw?

“Er is veel water op Aarde, dus zullen we niet gauw zonder zitten”, zegt Rob Renner, executive director van de Water Research Foundation in Colorado.
”Het probleem is dat 97,5 procent van het water zout is en … van de resterende 2,5 procent zoet water is tweederde deel bevroren. Er staat de wereld dus niet veel zoet en vloeibaar water ter beschikking”.

“Slechts 8 procent van de zoetwatervoorraad van de planeet gaat naar huishoudelijk gebruik ,ongeveer 70 procent ervan wordt gebruikt voor irrigatie, en 22 procent in de industrie”, zei Jenkinson.

Droogtes en onvoldoende regenval dragen bij aan wat bekend staat als het waterrisico, en dat slaat ook op overstromingen en vervuiling. “Wat nodig is” zei Jenkinson, “is integraal waterbeheer dat rekening houdt met wie welk soort water nodig heeft, evenals hoe en waar dat water het meest efficiënt kan worden gebruikt”.

“Water gaat snel een beperkende factor in ons leven worden”, zegt Ralph Eberts, executive vicepresident van Black & Veatch, een technisch bedrijf met een omzet van een 2,3 miljard dollar, dat watersystemen ontwerpt, en dat actief is in meer dan 100 landen. Hij zei dat hij een ‘herprioritering’ van middelen nodig vindt om de wateruitdagingen, die het gevolg zijn van het veranderende klimaat, en van de toenemende verstedelijking, aan te pakken.

Eberts’ bedrijf staat daar niet alleen in. Waterschaarste en waterstress – die ontstaan als de vraag naar water groter is dan het aanbod, of als de slechte kwaliteit van het water het gebruik ervan beperkt – hebben al toegeslagen in waterintensieve bedrijven en in waterbevoorradingsketens in Rusland en China en overal in het zuiden van de Verenigde Staten.

“De centrale rol die zoet water speelt in onze behoeften aan voedsel, brandstof, vezels, etc. is cruciaal geworden in onze overvolle, milieubewuste, maar overspannen wereld”, aldus Mindy Lubber directeur van de firma Ceres.

Het waterrisico is nu bijvoorbeeld al schadelijk voor een kledingfabrikant als The Gap, die zijn winstverwachting verlaagde met 22 procent, nadat droogte de katoenteelt in Texas aantastte .
Ook de onafhankelijke Franse gasproducent Toreador Resources zag zijn beurskoers met 20 procent dalen nadat Frankrijk “fracking” verbood, een methode om (schalie)gas te winnen, vooral vanwege bezorgdheid over de kwaliteit van het water die door toepassing van fracking wordt bedreigd.

Voedselreuzen Kraft Foods Inc., Sara Lee Corp., en Nestlé hebben prijsstijgingen aangekondigd om de hogere grondstoffenprijzen te compenseren, die het gevolg zijn van droogte, overstromingen en andere factoren.

Waterrisico is meer dan een zakelijke zorg. Internationale hulporganisaties zien een ramp aankomen voor mensen die slachtoffer kunnen worden van de toenemende droogte of van de stijgende onzekerheid over de watervoorziening.

In Oost-Afrika, bijvoorbeeld, zou een klimaatverandering wijzigingen met zich mee kunnen brengen in de temperatuur en de neerslag, waardoor het groeiseizoen zou verkorten en de opbrengsten zouden verkleinen van gewassen zoals maïs en bonen, waardoor, volgens een Oxfam-rapport, vooral kleine boeren en herders het zwaarst getroffen zouden worden.

Bron: Duurzaamheidsnieuws

Pensioenfondsen en andere beleggingen op lange termijn tillen de voedselprijzen over het recordpeil van 2008, toen er in dertig landen voedselrellen uitbraken. Dat vermoedt de Britse ngo Christian Aid. Doorgaans worden enkel roekeloze speculanten met de vinger gewezen.

“In de voorbije jaren waren de stijgende voedselprijzen een afspiegeling van de investeringen in individuele commodity’s: beleggingen in grondstoffen en bulkgoederen”, verklaart Andrew Hogg van Christian Aid. De organisatie heeft zopas het rapport Hungry for justice: Fighting starvation in an age of plenty gelanceerd. Daaruit blijkt dat de voedselprijzen tussen januari 2005 en juni 2008 klommen met een gemiddelde van 83 procent. In februari 2011 werd zelfs het record uit 2008 gebroken. 

De financiële speculatie op landbouwbouwproducten heeft deze stijging grotendeels veroorzaakt, maar de studie oppert dat niet hedgefondsen en speculanten de hoofdverantwoordelijken zijn, zoals meestal wordt aangenomen. Het zouden eerder de voorzichtige institutionele beleggingen zijn, zoals pensioenfondsen.

“We kunnen niet met zekerheid stellen dat termijncontracten in commodity’s de voedselprijzen de hoogte injagen. Wel stellen we vast dat de stijgingen gelijklopen. Er moet dus dringend onderzocht worden of deze enorme hoop geld bijdraagt aan de honger in de wereld”, stelt Hogg. 

Een termijncontract gaat uit van hoeveel een gewas waard zal zijn op een zeker ogenblik in de toekomst wanneer het geoogst wordt. Dit type investering bestaat al honderden jaren, meestal als manier om boeren een voorschot te geven.

Vandaag stoppen bedrijven enorme bedragen in deze termijncontracten. 

Een andere mijlpaal was de oprichting van indexfondsen voor grondstoffen en bulkgoederen, waarbij wordt gekeken naar de indexen van een bundel commodity’s. Goldman Sachs bood voor het eerst zo’n indexfonds aan in 1991. De bank koos dertien commodity’s, waaronder graan, koffie en varkensvlees en stelde investeerders voor om te beleggen in deze bundel, in plaats van in individuele producten.

Deze fondsen begonnen niet-traditionele investeerders zoals pensioenfondsen aan te trekken. Het totale bedrag dat institutionele investeerders in deze fondsen hebben gestopt, ging van 15 miljard dollar naar 317 miljard dollar in het midden 2008. In tegenstelling tot hedgefondsen waar de verkoop van aandelen in een snel tempo verloopt en waarbij “tegen de markt” wordt gehandeld, koopt men bij indexfondsen als de prijs laag is en verkoopt men als de prijs hoog ligt. Gewassen staan bekend als een veilige investering, aangezien mensen altijd voedsel nodig zullen hebben.

“Beleidsmakers zouden nooit meer mogen instemmen met zulke evoluties zonder de impact op de arme bevolking in ontwikkelingslanden na te gaan”, aldus Hogg. “Nu is het te laat om beleggingen in commodity’s te verbieden, maar we wijzen erop dat deze gevolgen niet werden voorspeld. Ze hadden hier beter over moeten nadenken.”

Isolda Agazzi

Bron: DuurzaamNieuws

Wereldbankpresident Zoellick heeft op 14 april de noodklok geluid over de gevolgen van stijgende voedselprijzen voor mensen in ontwikkelingslanden. Knapen is het met Zoellick eens: ‘Voedselzekerheid is van levensbelang.’

De voedselprijzencrisis is nog niet afgelopen. Begin 2010 hielden de voedselprijzen even pas op de plaats, maar inmiddels stijgen de prijzen weer. De Wereldbank heeft berekend dat er sinds juni 2010 weer 44 miljoen mensen met honger zijn bijgekomen. ‘Er is dus alle reden om dit probleem met nog meer urgentie aan te pakken’, aldus Knapen.

Voedselzekerheid is één van de vier beleidsprioriteiten voor ontwikkelingssamenwerking. Knapen juicht het dan ook toe dat voedselzekerheid dit weekend hoog op de agenda staat bij de Wereldbankvergadering. Nederland heeft op dit terrein echt iets te bieden. Het kabinet wil de kennis van Nederlandse universiteiten en bedrijven actief gaan inzetten in ontwikkelingslanden. Nederland zet in op professionalisering van kleine boeren zodat ze meer kunnen oogsten, verbetering van gewassen zodat ze ziektes kunnen weerstaan en eerlijke en duurzame handel zodat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten.

Pol De Greve, directeur van de Belgische solidariteitsorganisatie Broederlijk Delen, zegt in een interview met MO* dat de westerse manier van consumeren de honger in de wereld medeveroorzaakt. Om dit onder de aandacht te brengen is de organisatie de campagne ‘Maak ons overbodig’ (www.maakonsoverbodig.be) gestart.

“Dit jaar vieren we ons vijftigjarig jubileum en daarom wilden we uitpakken met een opvallende campagne. We proberen de aandacht van Vlaanderen trekken met een prikkelende slogan die vragen oproept.Het idee is gekomen toen we ons afvroegen of we ooit honderd zouden worden. We zouden het ergens wel erg vinden als we tegen dan nog nodig zijn. Maar onze geschiedenis van vijftig jaar is ook niet vlak. We zijn begonnen als noodhulporganisatie, terwijl we nu mensen in het Zuiden de kans willen geven om hun eigen plannen uit te voeren zonder hen dingen op te leggen en zonder tussen te komen.”

“Om ontwikkelingssamenwerking te doen slagen moet er aan een aantal voorwaarden voldaan zijn: handelsvoorwaarden, vrede en veiligheid, bestuurlijke voorwaarden,… In ontwikkelingslanden is dat dikwijls niet het geval en zo kom je steeds in een omgeving waar je zelf weinig vat op hebt. Sommige ngo’s proberen daarom de politiek in een bepaald land in een gunstige zin te beïnvloeden door bijvoorbeeld te wijzen op de zinloosheid van bepaalde maatregelen. Of we proberen lokale politici ervan te overtuigen dat die maatregelen kleine boeren benadelen. De directe hulp moet dus absoluut aangevuld worden met een aantal andere activiteiten zoals lobbyen.”

“We zeggen wel dat we overbodig willen zijn, maar dat zal toch nog even duren. Er komen steeds uitdagingen bij. De klimaatproblemen bijvoorbeeld die nu, vooral dankzij ngo’s, ook meespelen in het sociaal-economische debat. Een van onze hoofddoelen moet zijn: werken aan een zelfbewuste, groene economie die zoekt naar efficiëntere manieren om middelen spaarzaam te gebruiken. Als we doorgaan zoals nu, wordt het honger- en armoedeprobleem alleen maar groter.”

“Een oorzaak is alvast dat klimaatverandering misoogsten veroorzaakt. Door de opwarming van de aarde krijgen grote delen van Afrika en Azië met droogte te kampen. In Indonesië zijn de weersomstandigheden extremer geworden. Zware stormen veroorzaken grote schade aan oogsten en infrastructuur. Voor arme boeren is dat dodelijk. Een tweede bekende oorzaak is de bevolkingsgroei. En dan heb je ook de verhoging van middeninkomens in landen als Indonesië, waardoor consumptiepatronen veranderen. Zij eten meer vlees. En je weet:  om een kilogram vlees te produceren heb je zeven kilo graan nodig.

De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties zegt dat de voedselproductie tegen 2050 met zeventig procent moet toenemen. Maar zij trekken gewoon de lijn van de stijgende vleesconsumptie door. Dan wordt in 2050 de helft van de graanproductie gebruikt om dieren te voederen. En daar ligt ook onze verantwoordelijkheid. Wij in het Westen moeten onze consumptiepatronen veranderen en minder vlees eten.”

“Het probleem in het Zuiden is niet de arbeid, maar het land. De beste manier om land te gebruiken is intensieve, kleinschalige landbouw met verschillende gewassen. Bij plantages ligt het financiële rendement wel hoger per individu, maar dezelfde oppervlakte land zou veel meer voedsel kunnen produceren. We moeten grootschalige landbouw niet volledig afbreken, het heeft ook voordelen. Maar er moet een redelijk evenwicht komen want de lokale bevolking heeft nu niet genoeg toegang tot voedsel.

Europa zegt dat het zelf ook met mechanisering en schaalvergroting in de landbouw begonnen is, verwijzend naar de Industriële Revolutie. Maar dan negeren we stukken uit onze eigen geschiedenis. Mensen trokken hier van het platteland naar de steden omdat daar veel werkgelegenheid was. In Afrika is de migratie naar steden groter dan de groei van industrie. Ze hopen werk te vinden maar eigenlijk zouden ze beter op het platteland blijven.”

Terwijl Slow Food langzaam maar zeker de wereld verovert, heeft staatsecretaris Ben Knapen van Ontwikkelingssamenwerking voedselzekerheid als een van zijn speerpunten opgenomen in het nieuwe OS-beleid.

“Voedselzekerheid is direct gerelateerd aan MDG 1 (halvering van het aantal mensen dat chronisch honger lijdt). Het aantal ondervoede mensen is het afgelopen jaar wereldwijd gestegen naar 1 miljard en om de wereldbevolking in 2050 te voeden moet de voedselproductie de komende decennia op een ecologisch verantwoorde wijze met circa 70 procent omhoog. Nederland heeft hier via bedrijven, ngo’s en kennisinstellingen op het gebied van voedsel en duurzame productie duidelijk toegevoegde waarde. Water wordt in toenemende mate gezien als een schaarse hulpbron die samenhangt met klimaatverandering, bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. Nederland beschikt over veel kennis en ervaring op het terrein van watermanagement. Het interdepartementale programma Water Mondiaal is de ‘paraplu’ voor de Nederlandse inzet.”

Opmerkelijk genoeg volgt deze passage na de vaststelling dat het ‘strategisch belang van Nederland’ een belangrijk criteria voor ontwikkelingssamenwerking moet zijn.

Over dit welbegrepen eigenbelang zegt Knapen in de Volkskrant van 29 november: “Ik verheel niet dat Nederlandse belangen, zowel maatschappelijk als financieel, een belangrijke rol spelen. Zeker nu veel Nederlanders sceptisch zijn over het nut van ontwikkelingssamenwerking, moeten we ook aan het eigenbelang denken.”

De Indiase milieu-activiste Vandana Shiva vergelijkt de industriële landbouw met de oorlogsindustrie. Zij spreekt over ‘de militair-industriële landbouw’: “Kijk alleen al naar de herkomst. De agro-industrie komt voort uit chemische bedrijven die na de oorlog ontstonden uit de wapenindustrie,” zegt ze in de Volkskrant van 29 november. Namen van produkten die de agro-industrie – Monsanto, Syngenta, DuPont, BASF en Bayer – levert verwijzen rechtstreeks naar het militaire bedrijf.

De oorlog wordt volgens Shiva – geheel in stijl met het militaire karakter – op meerdere fronten gevoerd. “Boeren worden met de belofte van hogere oogsten overgehaald dure, genetisch gemanipuleerde zaden en pesticiden te kopen. Het geld mogen ze lenen met hun land als onderpand. Kunnen ze niet terugbetalen, dan verliezen ze dat. Sinds 1998 hebben 200 duizend Indiase boeren zelfmoord gepleegd omdat ze hun schulden niet konden afbetalen.”
Een andere manier van oorlogvoeren is het manipuleren van cellen door middel van genen. “Ter controle ervan worden antibiotica gebruikt die zo ook weer in ons lichaam terechtkomen,” aldus Shiva. “Uiteindelijk voeren we daarmee oorlog tegen onze eigen gezondheid.”

De grote multinationals in de agro-industrie voeren een gevecht om het eigedom van zaden. Monsanto bijvoorbeeld vraagt steeds vaker patenten op bepaalde eigenschappen in zaden aan. Het bedrijf is daarmee hard op weg de Microsoft van de voedselproduktie te worden, aldus Maaike Raaijmakers van Biologica.

Terwijl Ethiopische boeren in samenwerking met natuurbeschermers kans zien hun bestaansmogelijkheden te verbeteren, ontberen miljoenen landarbeiders zonder papieren op boerderijen in zuidelijke staten in de Verenigde Staten basisrechten.

Een nieuw onderzoek van de Southern Poverty Law Center over de positie van vrouwelijke landarbeiders laat zien dat er in de Verenigde Staten minstens 4,1 miljoen ongedocumenteerde landarbeidsters leven en werken. Deze vrouwen verdienen vaak minder dan het minimumloon, hebben geen recht op ziekte- en vakantiedagen, en hebben geen ziektekostenverzekering. Het legaliseren van deze ongedocumenteerden zal het BNP van de Verenigde Staten binnen 10 jaar verhogen met 1,5 biljoen dollar. Omgekeerd, als de Amerikaanse overheid de ruim 10 miljoen ongedocumenteerden zal deporteren, zal het BNP dalen met 2,6 biljoen dollar. Ruim 60 procent van de landarbeiders in de Verenigde Staten heeft geen papieren; 22 procent van hen is vrouw. Een groot aantal ongedocumenteerden komt dagelijks in aanraking met giftige stoffen en straling. Een kwart van de arbeiders in de vleesindustrie is ongedocumenteerd. De helft ervan is afkomstig uit Latijns-Amerika en ruim de helft is vrouw. Zo’n 80 procent van de landarbeidsters is slachtoffer van ongewenste initimiteiten. Duizenden vrouwen worden gedwongen seks te hebben met landeigenaars om hun baan te behouden.

Dat landbouw en natuurbescherming heel goed samengaat, laat het succesvolle project van Farm Africa in Kafa, Ethiopië, zien. Kafa, waarschijnlijk de gebooorteplaats van koffie en de streek waar de naam van afgeleid is, herbergt nog de helft van het unieke regenwoud dat nog over is in Ethiopië. Het bergwoud in Kafa werd echter ook bedreigd. Maar dankzij samenwerking tussen lokale boeren en natuurbeschermers heeft het gebied sinds juni de Unesco-status van biosfeerreservaat.

Voorheen rooiden grote landbouwbedrijven en kleine boeren het bos om de grond te gebruiken voor landbouw. Gevolg was dat na verloop van tijd de grond uitgeput raakte en niet langer geschikt was voor landbouw. Geen grond, geen bos. Via de Britse hulporganisatie Farm Africa maakten boeren in Kafa kennis met duurzame landbouw. Sindsdien liggen de akkers in het bos. Daar verbouwen de boeren koffie, avocado’s, enset (een banaanachtige plant), kardemon, peper en fruit. Ook oogsten ze honing.

Meer dan 750.000 hectare van het bergwoud werd deze zomer erkend als biosfeerreservaat, een internationale bevestiging dat het gebied duurzaam beheerd wordt. Met deze erkenning hopen de boeren dat ze hun produkten over de grenzen kunnen gaan verkopen. Bovendien kunnen ze, dankzij de erkenning, meer hulpgeld ontvangen. Zo maakte het Duitse ministerie van Milieu bekend dat ze 3,1 miljoen euro gaan investeren in Ethiopië voor herbebossing, duurzame koffieteelt en verspreiding van zuinige houtkacheltjes.

De Wereldbank heeft haar Voedselcrisisprogramma (GFRP) gereactiveerd en tot 760 miljoen dollar beloofd voor landen die het risico lopen op een nieuwe voedselcrisis. In 2007 en 2008 braken in diverse landen rellen uit door gebrek aan voedsel.De uitbreiding van het programma is een reactie op aanhoudende zorg in sommige landen over de volatiliteit van de voedselprijzen en onzekerheid op de voedselmarkt, zei Robert Zoellick, voorzitter van de Wereldbank, bij de aankondiging ervan.

Het programma, dat verschillende mogelijkheden biedt om op een voedselcrisis te reageren, moet het voor de Wereldbank eenvoudiger maken om snel bij te springen als landen te maken krijgen met gevaarlijke prijsstijgingen. “De volatiliteit van de wereldvoedselprijzen blijft aanzienlijk en in sommige landen draagt die bij aan de al hoge plaatselijke voedselprijzen als gevolg van andere factoren, zoals slecht weer”, zei Zoellick.

“Pensioenfondsen en andere grote investeerders moeten daarom stoppen met indexbeleggen,” meldt de Triodos Bank in Trouw van 23 oktober. “Het doel van indexbeleggen is niet het kopen van een grondstof, bijvoorbeeld koffie of graan, maar het verdienen van geld aan koersbewegingen.” Triodos Bank heeft onderzoek laten doen naar de ontwikkeling van de koffieprijs de afgelopen twintig jaar. Fondsmanager Koert Jansen: “Via modellen is steeds gekeken naar factoren die de prijs van koffie beïnvloeden, zoals regen en droogte, opbrengst per hectare, de kosten van onder meer bemesting, de wisselkoersen en de vraag van consumenten. Tot 2004 is de trend logisch, maar vanaf dat moment loopt het beeld scheef. De berekeningen wijzen uit dat 27 procent van de prijs is gebaseerd op speculatie. Dat is heel veel.
De handel valt grofweg in drieën te delen: partijen die echt gebonden zijn aan de sector zoals koffiebranders doen 30 procent van de handel op de termijnmarkt, handelaren die traditioneel speculeren op prijsveranderingen zijn verantwoordelijk voor 35 procent en de resterende 35 procent komt voor rekening van indexbeleggers. De afgelopen vijf jaar steeg het handelsvolume van indexfondsen van 13 miljard dollar naar 260 miljard dollar.”

Afgelopen zaterdag markeert de dag dat de wereld leeft in ecologische schuld. Op 21 augustus heeft de planeet haar ecologische budget voor 2010 opgemaakt, meldt Global Footprint Network op basis van berekeningen van The New Economics Foundation.

Sinds zaterdag heeft de wereldbevolking alle hulpbronnen opgebruikt die de aarde voor 2010 beschikbaar heeft. Hulpbronnen als het opnemen van CO2 of de grondstoffen voor de groei van voedsel. Deze ‘ecologische schulddag’ komt dit jaar een maand eerder dan in 2009, een bewijs dat het opmaken van de hulpbronnen van de aarde in een steeds sneller tempo gaat.

De beide organisaties berekenen de ecologische schuld via de formule: [ world biocapacity / world Ecological Footprint ] x 365 = Earth Overshoot Day Day. In niet-wiskundige taal staat hier dat de globale voetafdruk gelijk staat aan de biologische capaciteit die de aarde in een jaar kan leveren.

Global Footprint Network heeft berekend dat dertig jaar geleden de wereld het kritische punt overschreed waardoor de balans van positief naar negatief oversloeg. Volgens de laatste gegevens kost het de aarde nu 17 maanden de ecologische voorzieningen te leveren die de wereldbevolking voor één jaar nodig heeft.

Het laatste boek van Jonathan Safran Foer, Eating Animals (Dieren eten), heeft veel stof doen opwaaien. In het boek stelt de Amerikaanse schrijver ons eetgedrag aan de kaak, ontmaskert hij de verschillende verhalen die we onszelf vertellen om ons eetgedrag te rechtvaardigen – van folklore tot populaire cultuur, van familietradities tot westerse mythen – en laat hij zien hoe die verhalen onze onwetendheid in stand houden.