Voor sommige mensen is het moeilijk om in de opwarming van het klimaat te geloven als ze zelf te maken krijgen met aanhoudende vriestemperaturen of ware sneeuwstormen. Maar de opwarming van het klimaat, op globaal niveau, zorgt net voor die koudegolven en sneeuwrecords, op lokaal niveau. Sterker nog: de winters in het noorden van de VS en Europa gaan alleen maar strenger worden, door de opwarming van de aarde en meer bepaald de Noordpool. Dat schrijft het Belgische dagblad De Morgen.

Volgens wetenschappers heeft de recordsneeuwval in de Verenigde Staten de afgelopen maand alles te maken met de opwarming van de Noordpool. Grote hoeveelheden warm water stromen naar de Noordelijke IJszee en doen het zee-ijs sneller smelten. Gevolg: een warme Noordpool. Het is er momenteel zelfs ruim 20 graden warmer dan normaal. De gevolgen zijn meteen duidelijk: de temperatuur van het water dat door de zee-engte tussen Groenland en Spitsbergen stroomt, is met twee graden toegenomen, terwijl het 2.000 jaar vrijwel onveranderd was. Nog een gevolg: de poolkap verkleint. Sommige experts voorspellen dat het Noordpoolijs binnen vijf jaar zo goed als verdwenen zal zijn in augustus. Een paar jaar geleden dacht men nog dat dit ten vroegste rond 2060 het geval zou zijn.

De wetenschappers zijn het er over eens dat de snelle opwarming van de Noordelijke IJszee het klimaatsysteem al veranderd heeft. Een van de gevolgen is dat Noord-Amerika en Europa meer sneeuw krijgen.

Oorzaak is dat als poolijs smelt, er een grotere oppervlakte vrij komt die de warmte van de zomerzon kan opslaan. Van oktober tot januari geeft dat deel van de Noordelijke IJszee die extra warmte weer vrij, in plaats van te bevriezen. Dat heeft op zijn beurt weer een invloed op de windpatronen van het noordelijke halfrond, met als gevolg dat de poolregio relatief warm is, en de gebieden ten zuiden daarvan kouder worden en meer te maken krijgen met vriesweer en sneeuw.

In de toekomst kunnen koude winters met veel sneeuw dus de regel worden in Europa en het oosten van de VS. Tot nu toe werd voor West-Europa enkel een toename in neerslag voorspeld voor de wintermaanden. Met deze nieuwe bevindingen, lijkt het erop dat dat alvast een juiste voorspelling was, maar dat de neerslag vooral zal vallen in de vorm van sneeuw.

Het Amerikaanse tijdschrift Rolling Stone heeft een lijst opgesteld met de twaalf meest invloedrijke klimaatontkenners. Mediamagnaat Rupert Murdoch staat met stip op nummer één, gevolgd door de oliebroers Koch en Sarah Palin.

Het Amerikaanse tijdschrift ging op zoek naar de mensen die het meeste macht hebben om de strijd tegen de klimaatverandering te saboteren.

Murdoch voert de lijst aan omdat hij zijn enorme media-imperium gebruikt om de klimaatverandering te ontkennen en klimaatwetenschappers aan te vallen.
“Niemand verspreidt meer gevaarlijke desinformatie dan Murdoch”, stelt Rolling Stone. “In een jaar van recordhitte in Afrika, sneeuwstormen in Amerika en enorme overstromingen in Pakistan, blijft de zender Fox de klimaatverandering afdoen als een samenzwering door linkse wetenschappers en de overheid”. Nieuwsankers van Fox vertellen de kijkers dat de temperatuur niet gestegen is, hoewel het voorbije decennium het warmste in de geschiedenis is. “Het lijkt wel of Murdochs hele medianetwerk erop gericht lijkt om te ontkennen, ontkennen, ontkennen”, schrijft Rolling Stone. “The Wall Street Journal doet de klimaatverandering af als ‘apocalyptische paniekzaaierij’ en Fox News maakte een hype van het ‘climategate’ schandaal”.

Murdoch wordt in de rangschikking gevolgd door de broers Charles en David Koch, twee relatief onbekende maar zeer invloedrijke oliemagnaten die belangrijke pijpleidingen en raffinaderijen bezitten. De twee broers, samen goed voor een vermogen van 43 miljard dollar, zijn de belangrijkste financiers van campagnes die de klimaatverandering in twijfel trekken. Zo gaven ze al bijna 25 miljoen dollar uit aan denktanks en 38 miljoen dollar aan lobbying.

De media- en oliemagnaten worden gevolgd door de bekende politica Sarah Palin, die de klimaatverandering voortdurend ridiculiseert en steevast politieke kandidaten steunt die gekant zijn tegen nieuwe klimaatwetgeving. Andere namen in de lijst zijn steenkoolmagnaat Gregory Boyce, Tom Donahue, topman van de Amerikaanse Kamer van Koophandel, Rex Tillerson, CEO van Exxon en de Deense klimaatscepticus Bjørn Lomborg.

Bron: DeWereldMorgen

De doelen van maatschappelijk verantwoord ondernemen geven wonderbaarlijk antwoord op de belangrijkste megatrends in deze wereld, ook die in Nederland. Aldus Willem Lageweg, directeur van MVO Nederland.

Lageweg bedacht de megatrends niet zelf. Hij baseert zich onder andere op het trendonderzoek Signs of the Time van Carl Rohde, maar ook Mentality onderzoek van MotivAction. Dit zijn wereldwijd vijf grote bewegingen.

• Groeiend wantrouwen/cynisme ten opzichte van instituten, overheden, banken, grote bedrijven, topsalarissen enzovoorts. Het grote publiek en zeker ook de jonge generatie heeft hier een steeds grotere afkeer van (zie de verkiezingen).

• Behoefte aan veiligheid en sociale cohesie in een wereld die verhardt en individualiseert (vooral bij ouderen).

• Behoefte aan roots en wings, aan herkomst (koesteren van de regionale/lokale identiteit; interesse in waar producten vandaan komen en hoe ze worden gemaakt; opmars streekproducten) en aan een zelf gekozen toekomst met sterke eigen ambities (zie de cultural creatives, veel zzp-ers, veel studenten).

• Toenemend besef van schaarste en daardoor, ondanks aarzelingen bij overheden en een dip bij het grote publiek, aanhoudende interesse bij grote groepen burgers en steeds meer bedrijven in duurzaamheid.

• Transparantie en kennis delen (permanente druk vanuit de politiek en de media, enorme opkomst van sociale media, Wikileaks).

MVO Nederland verwacht dat in 2011 de volgende vier MVO-onderwerpen de trend zullen bepalen:

1. Het cluster beter samenwerken, sociale innovatie en het nieuwe werken is in het bedrijfsleven aan een flinke opmars begonnen. Hierbij speelt onder andere de krapper wordende arbeidsmarkt als een belangrijke aanjager: door een betere inzet en facilitering van medewerkers wordt men een aantrekkelijker werkgever en kan veel productiviteitswinst worden geboekt.
2. Ketenverantwoordelijkheid en duurzaam inkopen worden op directieniveau steeds vanzelfsprekender thema’s, vooral bij internationaal actieve bedrijven.
3. Duurzame innovatie als antwoord op de sterk oplopende schaarsten van grondstoffen, metalen en mineralen speelt vooral bij productiebedrijven. Het kringloopdenken wint terrein. Innovatie en duurzaamheid zijn nauwelijks meer van elkaar los te koppelen.
4. Transparantie en communicatie over MVO is voor alle bedrijven een sterk opkomend thema. Publiek en politiek worden op dit terrein steeds veeleisender. Tegelijkertijd willen bedrijven die al stevig met MVO aan de slag zijn, steeds vaker ook erkenning voor hun inzet. Daarom is duurzaamheid een steeds populairder onderwerp op internet en sociale media, in jaarverslagen en de reclame.

In Nederland zijn belastingen op milieugrondslag een integraal onderdeel geworden van de economie, maar deze stap is nog onvoldoende voor duurzame groei. Hoogleraar milieu-economie Reyer Gerlagh stelt in zijn oratie op 26 november dat een streng klimaatbeleid minder kost dan vaak gedacht, maar dat de overheid geen ingrijpende milieumaatregelen wil nemen. Dat komt omdat er teveel belangen, bijvoorbeeld in de energie-intensieve sector, in het geding zijn. Wetenschappelijke inzichten worden buiten de deur gehouden.

Momenteel leveren milieubelastingen ongeveer 5 miljard euro per jaar op, goed voor ruim 1% van ons bruto inkomen. Als we 2% van het inkomen in de komende 30 jaar besteden aan de ontwikkeling van en investering in schone energie, kunnen we mogelijk binnen vijftig jaar klimaatneutraal worden. Ter vergelijking: tijdens de Koude Oorlog gaven we 3% van ons inkomen uit aan defensie (nu ongeveer 1%).

De macro-economische kosten zijn dan ook niet het grote probleem waar ze voor gehouden worden. Veel belangrijker zijn de verwachte financiële effecten voor specifieke groepen. Effectief internationaal klimaatbeleid zal de waarde van steenkolen, teerzanden en niet-conventionele olie laten afnemen. De fossiele energiesector heeft duidelijk goede redenen om klimaatbeleid tegen te houden. Canada en Australië met hun grote voorraden kolen en teerzanden, en de Verenigde Staten met hun grote oliesector, zijn vooral daarom niet enthousiast over klimaatbeleid. In Nederland zal de energie-intensieve sector last hebben van klimaatbeleid.

Het gevolg van de grote belangen is dat de politiek de status quo verdedigt. De wetenschappelijke inbreng, waarin een afgewogen totaalbeeld wordt gepresenteerd, wordt gesmoord in belangenbehartiging en populisme.

Terwijl de wens voor een Elfstedentocht in de Randstad groter was dan de dikte van het Friese ijs, blijkt uit voorlopige gegevens van de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) dat 2010 het warmste jaar van het afgelopen decennium was. Het eerste decennium van de 21ste eeuw bavat negen jaren die tot de warmste behoren sinds de gemiddelde temperatuur wordt bijgehouden.

Met een gemiddelde temperatuurstijging van 0,62 graden Celcius verdreef 2010 het jaar 2005 als warmste jaar ooit gemeten.Dat lijkt vreemd, met een tweede koude winter op rij in Europa, en alle gevolgen van dien. In de Verenigde Staten ligt zelfs in 49 van de 50 staten sneeuw… Alleen Florida kent geen sneeuwpret. “Opwarming is een mondiaal fenomeen en een lange termijnverschijnsel”, zegt David Easterling van de NOAA. “Dat moeten mensen niet verwarren met een tweede winter op rij en sneeuwstormen in gebieden waar die normaal niet voorkomen.”

Sinds 1975 warmt de aarde gemiddeld ongeveer 0,17 graden op per tien jaar, schrijft het KNMI op haar website. Dit is grotendeels het gevolg van de toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Deze trend wil niet zeggen dat de wereldgemiddelde temperatuur elk jaar iets hoger is dan het vorige jaar. Het ene jaar is het wat warmer dan de trendlijn, het andere juist wat kouder. De twee à drie jaar na grote vulkaanuitbarstingen in de tropen is het wereldgemiddeld rond de 0,2 graden kouder, zoals in 1992 en 1993 na de uitbarsting van de Pinatubo op de Filippijnen.

Een andere belangrijke bron van schommelingen rond de trendlijn is El Niño. Zoals de naam ,,het Kerstkindje’’ al aangeeft piekt deze opwarming meestal rond Kerstmis. Zo’n drie tot zes maanden later is het effect op de wereldgemiddelde temperatuur het grootst. Dit komt voornamelijk door het verzwakken van de passaatwind boven de oceanen, waardoor er minder water verdampt. Hierdoor blijft het oppervlaktewater warmer. In 1998 was de wereldgemiddelde temperatuur veel hoger doordat El Niño zeer sterk was. El Niño was in 2009 ook relatief sterk, zodat al met vrij grote zekerheid voorspeld kon worden dat de eerste helft van 2010 warm zou zijn.

Klimaatwetenschapper James Hansen zegt in een interview met de Engelse krant The Independent dat een belasting op CO2-uitstoot de enige manier is om de opwarming van de aarde binnen veilige perken te houden.

Hansen, directeur van het Nasa Goddard Institute for Space Studies, houdt zich al meer dan 30 jaar bezig met klimaatwetenschap. Hij is teleurgesteld geraakt in de politiek en voert nu op diverse manieren actie om beleidmakers van de noodzaak te doordringen dat actie voor klimaat urgent is. Zo nam de wetenschapper vorig jaar voor het eerst in zijn leven deel aan een demonstratie.

“Ik realiseerde me dat als wij [de wetenschappers] niet de punten verbinden, andere mensen met speciale belangen dat gaan doen,” zegt Hansen in de krant. “Daarom ben ik me gaan bemoeien met het publieke debat.” Hansen zegt dat de wetenschappers, in tegenstelling tot politici, kunnen zien waar de ontwikkelingen in het mondiale klimaat toe zullen leiden. En hij vindt dat een beangstigend beeld.

In 2008 was het Hansen die de aanzet gaf tot de doelstelling dat wereldwijd het CO2gehalte in de atmosfeer onder de 350 deeltjes per miljoen moet dalen, wil de klimaatverandering beheersbaar blijven. Kopenhagen – december 2009 – noemde 350 niet meer, mar sprak van een gemiddelde temperatuurstijging van 2 graden Celsius. Hansen: “Twee graden Celcius is geheid een ramp. Het is vergelijkbaar met het Plioceen (tussen 5,5 miljoen en 2,5 miljoen jaar geleden), toen de zeespiegel 25 meter hoger lag dan nu. We weten niet hoe lang het gaat duren voordat de ijsmassa’s uit elkaar gaan vallen, maar wat we wel weten is dat zo’n temperatuurstijging een proces in gang zet dat oncontroleerbaar is.”

De laatste klimaatbesprekingen in Cancun, Mexico, werden ook een mislukking. Niet verbazingwekkend voor Hansen. Volgens hem blijven deze bijeenkomsten een mislukking zolang de, wat hij noemt, ‘fundamentals’ niet op tafel komen. Hij doelt daarmee op de grenzen die de aarde heeft. “We kunnen niet onbeperkt de grondstoffen van de aarde blijven gebruiken en opmaken. Dat leidt tot een nog snellere opwarming.”

Daarom heeft Hansen zijn hoop gevestigd op een belasting op CO2, met name in de Verenigde Staten en China. “Het is duidelijk dat zolang fossiele brandstoffen de goedkoopste energie levert, de mensheid door zal gaan met dit soort brandstoffen. Daarom moeten we een progressieve belasting op CO2 gaan heffen. China heeft al aangegeven dit niet te accepteren. Maar juist China heeft belang bij zo’n belasting, omdat zij enorm in schone energie hebben geïnvesteerd. Als de wereld langzaam zal overschakelen naar schone energie, zal China het economisch belang ervan in gaan zien.”

Hoewel belastingen in de Verenigde Staten bijna gelijk staat aan vloeken in de kerk, wint het idee van een CO2belasting aan populariteit. Het Institute for Policy Studies maakt deel uit van een groeiende coalitie van voorstanders, waaronder politici van beide partijen, journalisten en wetenschappers.

Willie Smits, in Nederland geboren maar intussen Indonesisch staatsburger, is een veelzijdig en energiek man. Hij is vooral bekend als redder van orang-oetangs, maar is daarnaast via talloze stichtingen actief in milieubeschermer, sociale projecten en dierenwelzijn, en uitvinder met tientallen patenten op zijn naam. De energie voor dit alles haalt Smits uit zijn boosheid. “Als ik mijn kleinkinderen op mijn arm heb, ben ik verschrikkelijk boos op de wereld. Op wat wij allemaal van hen afnemen. Dat is verschrikkelijk. Dat er in die wetenschap nog steeds zoveel mensen zijn die op hun luie reet blijven zitten en niks doen, dat vind ik afschuwelijk. Onbegrijpelijk. Ik weet niet of al mijn doelen haalbaar en realistisch zijn, maar niets doen is misdadig”, zegt Smits in de Volkskrant.

Een van zijn nieuwste projecten richt zich op herbebossing, omdat de orang-oetans leven in bossen. In de Volkskrant vertelt Smits over zijn nieuwe stichting die deze week is opgericht: Masarang International. De stichting doet projecten in herbebossing, verschaft kinderen van arme boeren studiebeurzen en strijdt tegen dierensmokkel.

Een ander groot project is de samenwerking met Microsoft en de oprichting van een commercieel bedrijf dat minifabriekjes bouwt waar sap uit suikerpalmen wordt omgezet in bio-ethanol en drinkwater. Doel van Smits is om zo de lokale bevolking te ondersteunen en tegelijkertijd de houtkap tegen te gaan. De fabrieken zijn eigendom van een coöperatie van 6.000 lokale boeren op Sulawesi.

Het Microsoftproject brengt via een satelliet veranderingen in het oerwoud in kaart. Met geld uit het onderwijsproject van de computergigant en de ngo Take it Global kan iedere jongere die dat leuk vindt zijn eigen 9 hectare oerwoud ‘krijgen’. Vier miljoen geïnteresseerden hebben zich al gemeld; doel is tien miljoen schoolkinderen te bereiken.

Het Europees Milieuagentschap EMA heeft onderzoek gedaan naar onder andere klimaatverandering, natuur en biodiversiteit, natuurlijke hulpbronnen en afval, milieu, gezondheid en kwaliteit van leven. De bevindingen zijn gepubliceerd in het EEA rapport 2010. Omschakeling naar een groenere Europese economie is noodzakelijk. Nederland blijkt geen koploper op dit gebied.

Het rapport wijst op de noodzaak van gedragswijzigingen. Bedrijven en burgers moeten zich samen inzetten voor het beheer van natuurlijk kapitaal en ecosysteemdiensten. Daarbij moeten ze nieuwe, innovatieve manieren creëren om hulpbronnen efficiënt te gebruiken. Burgers zouden via onderwijs en de nieuwe media meer betrokken moeten worden bij de aanpak van wereldwijde problemen, zoals CO2 uitstoot. Om de doelstellingen te bereiken en om bedrijven een stabiele regelgeving te bieden, blijven beleid, normen en fiscale hervormingen van belang.

Ook voor Nederland is er werk aan de winkel:
* We zijn de 7de (van de 27 EU-lidstaten) op de lijst van hoogste CO2-uitstoot.
* We bevinden ons in de achterhoede als het gaat om het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik. Zweden, Letland en Finland scoren hier het best.
* Ook op het gebied van luchtkwaliteit scoren we slechter dan het Europese gemiddelde. Dit brengt nadelige effecten voor onze volksgezondheid met zich mee.
* Daarnaast is onze oorspronkelijke biodiversiteit de afgelopen eeuwen drastisch verminderd. In vergelijking met andere landen scoren wij ook op dit punt benedengemiddeld. 40% van de diersoorten in Nederland wordt bedreigd.
* Het verbruik van hulpbronnen en de productie van afval blijven stijgen in Europa. Maar Nederland doet het op dit punt goed. Wij storten na Zwitserland en Duitsland het minste gemeentelijk afval. En met ons gebruik van hulpbronnen per persoon behoren we ook tot de laagste in Europa.

Dat landbouw en natuurbescherming heel goed samengaat, laat het succesvolle project van Farm Africa in Kafa, Ethiopië, zien. Kafa, waarschijnlijk de gebooorteplaats van koffie en de streek waar de naam van afgeleid is, herbergt nog de helft van het unieke regenwoud dat nog over is in Ethiopië. Het bergwoud in Kafa werd echter ook bedreigd. Maar dankzij samenwerking tussen lokale boeren en natuurbeschermers heeft het gebied sinds juni de Unesco-status van biosfeerreservaat.

Voorheen rooiden grote landbouwbedrijven en kleine boeren het bos om de grond te gebruiken voor landbouw. Gevolg was dat na verloop van tijd de grond uitgeput raakte en niet langer geschikt was voor landbouw. Geen grond, geen bos. Via de Britse hulporganisatie Farm Africa maakten boeren in Kafa kennis met duurzame landbouw. Sindsdien liggen de akkers in het bos. Daar verbouwen de boeren koffie, avocado’s, enset (een banaanachtige plant), kardemon, peper en fruit. Ook oogsten ze honing.

Meer dan 750.000 hectare van het bergwoud werd deze zomer erkend als biosfeerreservaat, een internationale bevestiging dat het gebied duurzaam beheerd wordt. Met deze erkenning hopen de boeren dat ze hun produkten over de grenzen kunnen gaan verkopen. Bovendien kunnen ze, dankzij de erkenning, meer hulpgeld ontvangen. Zo maakte het Duitse ministerie van Milieu bekend dat ze 3,1 miljoen euro gaan investeren in Ethiopië voor herbebossing, duurzame koffieteelt en verspreiding van zuinige houtkacheltjes.

Afgelopen zaterdag markeert de dag dat de wereld leeft in ecologische schuld. Op 21 augustus heeft de planeet haar ecologische budget voor 2010 opgemaakt, meldt Global Footprint Network op basis van berekeningen van The New Economics Foundation.

Sinds zaterdag heeft de wereldbevolking alle hulpbronnen opgebruikt die de aarde voor 2010 beschikbaar heeft. Hulpbronnen als het opnemen van CO2 of de grondstoffen voor de groei van voedsel. Deze ‘ecologische schulddag’ komt dit jaar een maand eerder dan in 2009, een bewijs dat het opmaken van de hulpbronnen van de aarde in een steeds sneller tempo gaat.

De beide organisaties berekenen de ecologische schuld via de formule: [ world biocapacity / world Ecological Footprint ] x 365 = Earth Overshoot Day Day. In niet-wiskundige taal staat hier dat de globale voetafdruk gelijk staat aan de biologische capaciteit die de aarde in een jaar kan leveren.

Global Footprint Network heeft berekend dat dertig jaar geleden de wereld het kritische punt overschreed waardoor de balans van positief naar negatief oversloeg. Volgens de laatste gegevens kost het de aarde nu 17 maanden de ecologische voorzieningen te leveren die de wereldbevolking voor één jaar nodig heeft.