Pensioenfondsen en andere beleggingen op lange termijn tillen de voedselprijzen over het recordpeil van 2008, toen er in dertig landen voedselrellen uitbraken. Dat vermoedt de Britse ngo Christian Aid. Doorgaans worden enkel roekeloze speculanten met de vinger gewezen.

“In de voorbije jaren waren de stijgende voedselprijzen een afspiegeling van de investeringen in individuele commodity’s: beleggingen in grondstoffen en bulkgoederen”, verklaart Andrew Hogg van Christian Aid. De organisatie heeft zopas het rapport Hungry for justice: Fighting starvation in an age of plenty gelanceerd. Daaruit blijkt dat de voedselprijzen tussen januari 2005 en juni 2008 klommen met een gemiddelde van 83 procent. In februari 2011 werd zelfs het record uit 2008 gebroken. 

De financiële speculatie op landbouwbouwproducten heeft deze stijging grotendeels veroorzaakt, maar de studie oppert dat niet hedgefondsen en speculanten de hoofdverantwoordelijken zijn, zoals meestal wordt aangenomen. Het zouden eerder de voorzichtige institutionele beleggingen zijn, zoals pensioenfondsen.

“We kunnen niet met zekerheid stellen dat termijncontracten in commodity’s de voedselprijzen de hoogte injagen. Wel stellen we vast dat de stijgingen gelijklopen. Er moet dus dringend onderzocht worden of deze enorme hoop geld bijdraagt aan de honger in de wereld”, stelt Hogg. 

Een termijncontract gaat uit van hoeveel een gewas waard zal zijn op een zeker ogenblik in de toekomst wanneer het geoogst wordt. Dit type investering bestaat al honderden jaren, meestal als manier om boeren een voorschot te geven.

Vandaag stoppen bedrijven enorme bedragen in deze termijncontracten. 

Een andere mijlpaal was de oprichting van indexfondsen voor grondstoffen en bulkgoederen, waarbij wordt gekeken naar de indexen van een bundel commodity’s. Goldman Sachs bood voor het eerst zo’n indexfonds aan in 1991. De bank koos dertien commodity’s, waaronder graan, koffie en varkensvlees en stelde investeerders voor om te beleggen in deze bundel, in plaats van in individuele producten.

Deze fondsen begonnen niet-traditionele investeerders zoals pensioenfondsen aan te trekken. Het totale bedrag dat institutionele investeerders in deze fondsen hebben gestopt, ging van 15 miljard dollar naar 317 miljard dollar in het midden 2008. In tegenstelling tot hedgefondsen waar de verkoop van aandelen in een snel tempo verloopt en waarbij “tegen de markt” wordt gehandeld, koopt men bij indexfondsen als de prijs laag is en verkoopt men als de prijs hoog ligt. Gewassen staan bekend als een veilige investering, aangezien mensen altijd voedsel nodig zullen hebben.

“Beleidsmakers zouden nooit meer mogen instemmen met zulke evoluties zonder de impact op de arme bevolking in ontwikkelingslanden na te gaan”, aldus Hogg. “Nu is het te laat om beleggingen in commodity’s te verbieden, maar we wijzen erop dat deze gevolgen niet werden voorspeld. Ze hadden hier beter over moeten nadenken.”

Isolda Agazzi

Bron: DuurzaamNieuws

Wereldbankpresident Zoellick heeft op 14 april de noodklok geluid over de gevolgen van stijgende voedselprijzen voor mensen in ontwikkelingslanden. Knapen is het met Zoellick eens: ‘Voedselzekerheid is van levensbelang.’

De voedselprijzencrisis is nog niet afgelopen. Begin 2010 hielden de voedselprijzen even pas op de plaats, maar inmiddels stijgen de prijzen weer. De Wereldbank heeft berekend dat er sinds juni 2010 weer 44 miljoen mensen met honger zijn bijgekomen. ‘Er is dus alle reden om dit probleem met nog meer urgentie aan te pakken’, aldus Knapen.

Voedselzekerheid is één van de vier beleidsprioriteiten voor ontwikkelingssamenwerking. Knapen juicht het dan ook toe dat voedselzekerheid dit weekend hoog op de agenda staat bij de Wereldbankvergadering. Nederland heeft op dit terrein echt iets te bieden. Het kabinet wil de kennis van Nederlandse universiteiten en bedrijven actief gaan inzetten in ontwikkelingslanden. Nederland zet in op professionalisering van kleine boeren zodat ze meer kunnen oogsten, verbetering van gewassen zodat ze ziektes kunnen weerstaan en eerlijke en duurzame handel zodat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten.

Pol De Greve, directeur van de Belgische solidariteitsorganisatie Broederlijk Delen, zegt in een interview met MO* dat de westerse manier van consumeren de honger in de wereld medeveroorzaakt. Om dit onder de aandacht te brengen is de organisatie de campagne ‘Maak ons overbodig’ (www.maakonsoverbodig.be) gestart.

“Dit jaar vieren we ons vijftigjarig jubileum en daarom wilden we uitpakken met een opvallende campagne. We proberen de aandacht van Vlaanderen trekken met een prikkelende slogan die vragen oproept.Het idee is gekomen toen we ons afvroegen of we ooit honderd zouden worden. We zouden het ergens wel erg vinden als we tegen dan nog nodig zijn. Maar onze geschiedenis van vijftig jaar is ook niet vlak. We zijn begonnen als noodhulporganisatie, terwijl we nu mensen in het Zuiden de kans willen geven om hun eigen plannen uit te voeren zonder hen dingen op te leggen en zonder tussen te komen.”

“Om ontwikkelingssamenwerking te doen slagen moet er aan een aantal voorwaarden voldaan zijn: handelsvoorwaarden, vrede en veiligheid, bestuurlijke voorwaarden,… In ontwikkelingslanden is dat dikwijls niet het geval en zo kom je steeds in een omgeving waar je zelf weinig vat op hebt. Sommige ngo’s proberen daarom de politiek in een bepaald land in een gunstige zin te beïnvloeden door bijvoorbeeld te wijzen op de zinloosheid van bepaalde maatregelen. Of we proberen lokale politici ervan te overtuigen dat die maatregelen kleine boeren benadelen. De directe hulp moet dus absoluut aangevuld worden met een aantal andere activiteiten zoals lobbyen.”

“We zeggen wel dat we overbodig willen zijn, maar dat zal toch nog even duren. Er komen steeds uitdagingen bij. De klimaatproblemen bijvoorbeeld die nu, vooral dankzij ngo’s, ook meespelen in het sociaal-economische debat. Een van onze hoofddoelen moet zijn: werken aan een zelfbewuste, groene economie die zoekt naar efficiëntere manieren om middelen spaarzaam te gebruiken. Als we doorgaan zoals nu, wordt het honger- en armoedeprobleem alleen maar groter.”

“Een oorzaak is alvast dat klimaatverandering misoogsten veroorzaakt. Door de opwarming van de aarde krijgen grote delen van Afrika en Azië met droogte te kampen. In Indonesië zijn de weersomstandigheden extremer geworden. Zware stormen veroorzaken grote schade aan oogsten en infrastructuur. Voor arme boeren is dat dodelijk. Een tweede bekende oorzaak is de bevolkingsgroei. En dan heb je ook de verhoging van middeninkomens in landen als Indonesië, waardoor consumptiepatronen veranderen. Zij eten meer vlees. En je weet:  om een kilogram vlees te produceren heb je zeven kilo graan nodig.

De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties zegt dat de voedselproductie tegen 2050 met zeventig procent moet toenemen. Maar zij trekken gewoon de lijn van de stijgende vleesconsumptie door. Dan wordt in 2050 de helft van de graanproductie gebruikt om dieren te voederen. En daar ligt ook onze verantwoordelijkheid. Wij in het Westen moeten onze consumptiepatronen veranderen en minder vlees eten.”

“Het probleem in het Zuiden is niet de arbeid, maar het land. De beste manier om land te gebruiken is intensieve, kleinschalige landbouw met verschillende gewassen. Bij plantages ligt het financiële rendement wel hoger per individu, maar dezelfde oppervlakte land zou veel meer voedsel kunnen produceren. We moeten grootschalige landbouw niet volledig afbreken, het heeft ook voordelen. Maar er moet een redelijk evenwicht komen want de lokale bevolking heeft nu niet genoeg toegang tot voedsel.

Europa zegt dat het zelf ook met mechanisering en schaalvergroting in de landbouw begonnen is, verwijzend naar de Industriële Revolutie. Maar dan negeren we stukken uit onze eigen geschiedenis. Mensen trokken hier van het platteland naar de steden omdat daar veel werkgelegenheid was. In Afrika is de migratie naar steden groter dan de groei van industrie. Ze hopen werk te vinden maar eigenlijk zouden ze beter op het platteland blijven.”

Abdolreza Abbassian, hoofdeconoom van de voedsel- en landbouworganisatie FAO, waarschuwt dat de prijs van voedsel de komende maanden fors zal stijgen. De voedselindex die de FAO publiceert, bereikte in december een recordhoogte. Grootste zorg van de FAO is de onvoorspelbaarheid van het weer: droogte in Argentinië, vroege winter in Europa en overstromingen in Australië.

De prijs van tarwe is in december met 17 procent gestegen, de prijs van mais met 11 procent, de prijs van suiker is verdubbeld. De prijsindex verbrak de afgelopen maand het eerdere record van juni 2008. Toen leidden de prijsstijgingen tot rellen in onder meer Egypte, Kameroen en Haïti.

De FAO berekende dat in 2010 de voedselprijzen met 25 procent zijn gestegen. Tot 2050 zal de voedselproductie met zeker 70 procent moeten stijgen, wil de wereldbevolking te eten hebben.

Oud-minister van Ontwikkelingssamenwerking Agnes van Ardenne, tegenwoordig permanent vertegenwoordiger bij de FAO, waarschuwt dat westerse consumenten de komende jaren ook geconfronteerd zullen worden met tekort aan voedsel en stijgende prijzen. “Nederlanders moeten er rekening mee houden dat in de schappen van de voedselafdeling van Albert Heijn bepaalde producten straks niet meer zullen liggen,” zegt Van Ardenne in de Volkskrant. De oorzaken van de prijsstijgingen zijn, in vergelijking met 2008, nu structureler van aard, vindt Van Ardenne. De wereldbevolking neemt toe, de landbouw wordt geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering, het aantal natuurrampen neemt toe en de vraag naar voedingsmiddelen voor energieproductie neemt toe, aldus de oud-minister. En daar komt de speculatie met voedsel nog bij.

De FAO wil speculatie aanpakken, maar wil tevens meer aandacht voor de kleine boeren. “Deze boeren verliezen soms 40 tot 50 procent van hun productie door gebrek aan vakkennis of een tekort aan materialen,” zegt Van Ardenne.

In dagblad De Pers een overzicht van de situatie in diverse landen.

Terwijl Slow Food langzaam maar zeker de wereld verovert, heeft staatsecretaris Ben Knapen van Ontwikkelingssamenwerking voedselzekerheid als een van zijn speerpunten opgenomen in het nieuwe OS-beleid.

“Voedselzekerheid is direct gerelateerd aan MDG 1 (halvering van het aantal mensen dat chronisch honger lijdt). Het aantal ondervoede mensen is het afgelopen jaar wereldwijd gestegen naar 1 miljard en om de wereldbevolking in 2050 te voeden moet de voedselproductie de komende decennia op een ecologisch verantwoorde wijze met circa 70 procent omhoog. Nederland heeft hier via bedrijven, ngo’s en kennisinstellingen op het gebied van voedsel en duurzame productie duidelijk toegevoegde waarde. Water wordt in toenemende mate gezien als een schaarse hulpbron die samenhangt met klimaatverandering, bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. Nederland beschikt over veel kennis en ervaring op het terrein van watermanagement. Het interdepartementale programma Water Mondiaal is de ‘paraplu’ voor de Nederlandse inzet.”

Opmerkelijk genoeg volgt deze passage na de vaststelling dat het ‘strategisch belang van Nederland’ een belangrijk criteria voor ontwikkelingssamenwerking moet zijn.

Over dit welbegrepen eigenbelang zegt Knapen in de Volkskrant van 29 november: “Ik verheel niet dat Nederlandse belangen, zowel maatschappelijk als financieel, een belangrijke rol spelen. Zeker nu veel Nederlanders sceptisch zijn over het nut van ontwikkelingssamenwerking, moeten we ook aan het eigenbelang denken.”

De Indiase milieu-activiste Vandana Shiva vergelijkt de industriële landbouw met de oorlogsindustrie. Zij spreekt over ‘de militair-industriële landbouw’: “Kijk alleen al naar de herkomst. De agro-industrie komt voort uit chemische bedrijven die na de oorlog ontstonden uit de wapenindustrie,” zegt ze in de Volkskrant van 29 november. Namen van produkten die de agro-industrie – Monsanto, Syngenta, DuPont, BASF en Bayer – levert verwijzen rechtstreeks naar het militaire bedrijf.

De oorlog wordt volgens Shiva – geheel in stijl met het militaire karakter – op meerdere fronten gevoerd. “Boeren worden met de belofte van hogere oogsten overgehaald dure, genetisch gemanipuleerde zaden en pesticiden te kopen. Het geld mogen ze lenen met hun land als onderpand. Kunnen ze niet terugbetalen, dan verliezen ze dat. Sinds 1998 hebben 200 duizend Indiase boeren zelfmoord gepleegd omdat ze hun schulden niet konden afbetalen.”
Een andere manier van oorlogvoeren is het manipuleren van cellen door middel van genen. “Ter controle ervan worden antibiotica gebruikt die zo ook weer in ons lichaam terechtkomen,” aldus Shiva. “Uiteindelijk voeren we daarmee oorlog tegen onze eigen gezondheid.”

De grote multinationals in de agro-industrie voeren een gevecht om het eigedom van zaden. Monsanto bijvoorbeeld vraagt steeds vaker patenten op bepaalde eigenschappen in zaden aan. Het bedrijf is daarmee hard op weg de Microsoft van de voedselproduktie te worden, aldus Maaike Raaijmakers van Biologica.

De Wereldbank heeft haar Voedselcrisisprogramma (GFRP) gereactiveerd en tot 760 miljoen dollar beloofd voor landen die het risico lopen op een nieuwe voedselcrisis. In 2007 en 2008 braken in diverse landen rellen uit door gebrek aan voedsel.De uitbreiding van het programma is een reactie op aanhoudende zorg in sommige landen over de volatiliteit van de voedselprijzen en onzekerheid op de voedselmarkt, zei Robert Zoellick, voorzitter van de Wereldbank, bij de aankondiging ervan.

Het programma, dat verschillende mogelijkheden biedt om op een voedselcrisis te reageren, moet het voor de Wereldbank eenvoudiger maken om snel bij te springen als landen te maken krijgen met gevaarlijke prijsstijgingen. “De volatiliteit van de wereldvoedselprijzen blijft aanzienlijk en in sommige landen draagt die bij aan de al hoge plaatselijke voedselprijzen als gevolg van andere factoren, zoals slecht weer”, zei Zoellick.

“Pensioenfondsen en andere grote investeerders moeten daarom stoppen met indexbeleggen,” meldt de Triodos Bank in Trouw van 23 oktober. “Het doel van indexbeleggen is niet het kopen van een grondstof, bijvoorbeeld koffie of graan, maar het verdienen van geld aan koersbewegingen.” Triodos Bank heeft onderzoek laten doen naar de ontwikkeling van de koffieprijs de afgelopen twintig jaar. Fondsmanager Koert Jansen: “Via modellen is steeds gekeken naar factoren die de prijs van koffie beïnvloeden, zoals regen en droogte, opbrengst per hectare, de kosten van onder meer bemesting, de wisselkoersen en de vraag van consumenten. Tot 2004 is de trend logisch, maar vanaf dat moment loopt het beeld scheef. De berekeningen wijzen uit dat 27 procent van de prijs is gebaseerd op speculatie. Dat is heel veel.
De handel valt grofweg in drieën te delen: partijen die echt gebonden zijn aan de sector zoals koffiebranders doen 30 procent van de handel op de termijnmarkt, handelaren die traditioneel speculeren op prijsveranderingen zijn verantwoordelijk voor 35 procent en de resterende 35 procent komt voor rekening van indexbeleggers. De afgelopen vijf jaar steeg het handelsvolume van indexfondsen van 13 miljard dollar naar 260 miljard dollar.”

De verkoop van biologische produkten is in 2009 in het Verenigd Koninkrijk met 13 procent gedaald, meldt de Ecologist. Na een jaarlijkse groei de afgelopen vijftien jaar daalde vooral de verkoop van biologisch brood (-39%), diepvriesprodukten (-21%) en gevogelte (-28%).

De verkoop van fair trade-produkten daarentegen groeide vorig jaar met 12 procent. Volgens de Britse Fair Trade Foundation werd er voor meer dan £800 miljoen aan fair trade-produkten verkocht.

Verder groeide de verkoop van organische gezondheids- en schoonheids-produkten in 2009 met een derde tot een totale waarde van £36 miljoen. Textiel – goed voor £100 miljoen – bleef gelijk.

Klimaatverandering en het debat erover is een serieuze zaak. Vaak – bijna altijd – somber. Gelukkig is er nu een groen roddelwebsite: Ecorazzi. Met alle laatste roddels over milieu, dierenrechten, klimaatverandering en voedsel. Op z’n Amerikaans, dus met veel aandacht voor showbizz en personalities. Maar ook mooie video’s, zoals de remake van de hit Beds Are Burning.

Of deze, waarin activist Derrick Jensen uitlegt dat Star Wars geschreven is door milieuactivisten:

Biobrandstoffen zijn geen duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen. Dat concludeert Lucas Reijnders naar aanleiding van recent onderzoek van het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) van de Universiteit van Amsterdam. Daarin werd de hele keten, van de invloed op de lokale biodiversiteit tot aan de uitstoot van CO2,  bekeken.

Met zijn collega-onderzoekers heeft Reijnders gekeken naar de omvorming van verschillende typen land in Indonesië en Maleisië naar oliepalmplantages ten behoeve van de productie van biobrandstoffen. Ze richtten zich hierbij specifiek op de impact op de lokale biodiversiteit en op de mate waarin het veranderde landgebruik leidt tot een netto opslag of juist uitstoot van het broeikasgas CO2.

Reijnders: ‘In het onderzoeksgebied in Zuid-Oost Azië wordt voor de productie van biobrandstof meestal bestaand tropisch regenwoud omgevormd tot oliepalmplantage. Dit heeft een enorm verlies aan biodiversiteit tot gevolg, waarbij zeldzame, specialistische soorten plaats maken voor veelvoorkomende planten en dieren.

Daarnaast komt er zoveel CO2 vrij bij de omzetting van regenwoud naar oliepalmplantages, dat het bijna een eeuw duurt voordat het gebruik van de geproduceerde biobrandstoffen tot een netto reductie in CO2 uitstoot leidt t.o.v. het gebruik van conventionele brandstoffen.’

Ook Louise Fresco, hoogleraar aan de UvA op het gebied van de grondslagen van duurzame ontwikkeling in internationaal perspectief,  onderschrijft de conclusie dat omzetten van tropisch regenwoud naar plantage voor de productie van biobrandstof altijd een slecht idee is. Ze geeft aan dat de beperkte netto reductie in CO2-uitstoot die je daarmee bereikt nooit opweegt tegen het verlies in unieke en onvervangbare soortenrijkdom.

Fresco: ‘Voor de productie van biobrandstoffen is land nodig om de planten waaruit de biobrandstof gewonnen wordt te verbouwen. Het liefst vruchtbaar land waarop de opbrengsten zo hoog mogelijk zijn. Vanwege zijn vruchtbaarheid, is dat soort land echter meestal al in gebruik als landbouwgrond voor de teelt van voedselgewassen. Of het is onderdeel van waardevolle natuurlijke ecosystemen zoals tropisch regenwoud. Hierdoor is er een groot risico dat de productie van biobrandstoffen ten koste van voedselproductie en/of de natuur gaat als er geen strikt en samenhangend beleid wordt gevoerd op het gebied van energie, landbouw en milieu.’

Reijnders noch Fresco zien biobrandstof als de allesomvattende duurzame energiebron voor mobiliteit.
Volgens Reijnders duurt het minstens een aantal decennia tot een eeuw om een duurzame productie van biobrandstoffen te ontwikkelen op de schaal die nodig is om het gebruik van fossiele brandstoffen significant te verminderen. Als zoiets überhaupt al mogelijk blijkt te zijn. Hij trekt daarom een vrij sombere conclusie over het grootschalige gebruik van biobrandstof: ‘De huidige ontwikkelingen in de auto-industrie op het gebied van alternatieve energiebronnen zoals elektriciteit en waterstof gaan razend snel. Ik verwacht daarom dat binnen het tijdsbestek nodig om een duurzame productie van biobrandstof te ontwikkeld, de vraag ernaar vanuit het wegtransport inmiddels al zal zijn verdwenen. Ik vraag me daarom serieus af of het concept van biobrandstof als duurzame energiebron eigenlijk niet al achterhaald is.’

Naast de discussie over grootschalig gebruik van biobrandstoffen als duurzame energiebron, zien zowel Reijnders als Fresco wel degelijk mogelijkheden voor gerichte, kleinschalige productie en gebruik van biobrandstoffen. Fresco: ‘Je ziet bijvoorbeeld dat kleinschalige productie en gebruik van biobrandstoffen in ontwikkelingslanden als Tanzania en Mali dergelijke landen minder afhankelijk maakt van dure import van fossiele brandstoffen. De middelen die daarmee uitgespaard worden, kunnen vervolgens gebruikt worden voor ontwikkeling en armoedebestrijding.’

Ook de Engelse hulporganisatie ChristianAid is kritisch over de ontwikkeling van biobrandstof. De organisatie meldt in haar rapport Growing Pains: the possibilities and problems of biofuels zegt dat de produktie armoede vergroot, mensenrechtenschendingen doet toenemen en het milieu schaadt.  “Het is te simple om te praten over ‘goede’ en ‘slechte’ biobrandstoffen,” aldus Christian Aid. “Het probleem is niet het gewas, maar het beleid er om heen.” Westerse landen subsidiëren industrieën die op grote schaal gewassen in ontwikkelingslanden laten verbouwen, waardoor armoede, milieuschade en rechteloosheid toeneemt.

Bron: Duurzaam Nieuws

Het gerechtshof in Amsterdam heeft vandaag bekendgemaakt dat het Openbaar Ministerie (OM) Geert Wilders moet vervolgen voor anti-islamitische uitspraken die de politicus de afgelopen jaren heeft gedaan.
Het Tweede Kamerlid moet vervolgd worden voor discriminatie, aanzetten tot haat en het beledigen van groepen mensen. Daarnaast moet de strafrechter oordelen over de vergelijking die de politicus trok tussen de islam en het nazisme.

Het OM in Amsterdam respecteert de beslissing van het gerechtshof dat het  Wilders alsnog moet vervolgen. Dat zei persofficier van justitie Otto van der Bijl. “We zullen het bevel tot vervolging uitvoeren.”

Het OM bepaalde eerder dat Wilders niet vervolgd hoefde te worden op grond van discriminatie en het aanzetten tot haat tegen een bepaalde bevolkingsgroep. Tegenstanders van dit besluit legden hun klacht december vorig jaar voor aan het gerechtshof van Amsterdam. Het gerechtshof vindt dat de uitspraken over de islam en moslims een ”redelijk vermoeden van schuld” van Wilders opleveren en daarom vindt het dat de stafrechter erover moet oordelen. Het gaat het hof daarbij niet alleen om de inhoud van de uitspraken, maar ook de wijze van presenteren. Hij deed dat heftig, met niet aflatende herhaling en zijn formuleringen hebben een radicale strekking, aldus het hof. Het recht op vrijheid van meningsuiting staat hoog in het vaandel, aldus het gerechtshof, maar dat recht is niet onbeperkt. De rechters van het hof hebben de uitlatingen van de politicus langs de meetlat van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens gelegd en concluderen dat vervolging daarmee niet in strijd hoeft te zijn.

Wilders reageert verrast en aangeslagen op de uitspraak van het hof: “Dit is een hele zwarte dag voor mij en voor de vrijheid van meningsuiting. Ik ben er door aangeslagen. Ik had het absoluut niet verwacht”. Hij noemt de uitspraak een “aanslag op de vrijheid van meningsuiting”.

Amsterdam Court of Appeal orders the criminal prosecution of the Member of Parliament of the Dutch Second Chamber Geert Wilders

On 21 January 2009 the Court of Appeal in Amsterdam ordered the criminal prosecution of the member of parliament Geert Wilders for the incitement to hatred and discrimination based on his statements in various media about moslims and their belief. In addition, the Court of Appeal considers criminal prosecution obvious for the insult of Islamic worshippers because of the comparisons made by Wilders of the islam with the nazism.

The Court of Appeal rendered judgment as a consequence of a number of complaints about the non-prosecution of Wilders for his statements in various media about moslims and their belief. The complainants did not agree with the decision of the public prosecution which decided not to give effect to their report against Wilders.

The public prosecution is of the view, amongst others, that part of the statements of Wilders do not relate to a group of worshippers, but consists of criticism as regards the Islamic belief, as a result of which neither the self-esteem of this group of worshippers is affected nor is this group brought into discredit. Some statements of Wilders can be regarded as offending, but since these were made (outside the Dutch Second Chamber) as a contribution to a social debate there is no longer a ground for punishableness of those statements according to the public prosecution.

The Court of Appeal does not agree with this view of the public prosecution and the considerations which form the basis of this view.