Informateur Tjeenk Willink stelt Art. 1 Grondwet centraal
Op maandag 5 juli heeft informateur Tjeenk Willink zijn eindrapport aan koningin Beatrix gepresenteerd. De informateur stelt daarin voor om de mogelijkheid van een Paars-plus kabinet – bestaande uit VVD, PvdA, D66 en GroenLinks – te onderzoeken.
De eindconclusie van Tjeenk Willink was niet zo opmerkelijk, nadat pogingen tot de vorming van een regering over rechts – VVD, CDA en PVV – waren mislukt. Wat het rapport van de informateur zo interessant maakt, is de bijlage die hij bij de aanbevelingsbrief aan de koningin had gevoegd. De titel van de bijlage – met nadruk niet een coalitieakkoord genoemd – spreekt boekdelen: ‘Wat kan binden in plaats van scheiden’. Het lijkt een persoonlijke opdracht van PvdA-leider Job Cohen. In het stuk beschrijft Tjeenk Willink (op persoonlijke titel) de drie crises waar Nederland mee te maken heeft. Terecht schrijft de informateur dat de financieel-economische crisis in de verkiezingscampagne sterk de nadruk heeft gekregen, maar dat er ook sprake is van een ecologische crisis en een bestuurlijke (vertrouwens)crisis. Tjeenk Willink doet een aantal aanbevelingen. Zoals een coalitie-akkoord op hoofdlijnen, sanering van de overheidsfinanciėn, een veenwichtige verdeling van lusten en lasten, structurele hervormingen voor de langere termijn, balans tussen bezuinigingen en lastenverzwaring, investeren en hervormen, kansen en bedreigingen vanuit een gemeenschappelijk toekomstperspectief, economisch, maatschappelijk en cultureel.
De informateur wordt echt boeiend als hij de behoefte aan zekerheid, waaraan de burger behoefte heeft, beschrijft. Hij houdt een pleidooi voor de democratische rechtsstaat: “Zekerheid dat ieder zijn zegje kan doen en gehoord wordt, maar ook dat het recht wordt gehandhaafd; zekerheid dat de overheid haar eigen regels in acht neemt, maar ook instaat voor de bereikbaarheid en de toegankelijkheid van publieke diensten; zekerheid dat de overheid de individuele vrijheden beschermt, maar ook in actie komt als het algemeen belang dat vraagt; zekerheid door grenzen te stellen čn te handhaven. Voorspelbaarheid én bestendigheid.”
Het nieuwe kabinet, zo schrijft Tjeenk Willink, moet er zich van bewust zijn dat herstel van vertrouwen in de democratische rechtsstaat noodzakelijk is voor de door te voeren veranderingen en hervormingen. Letterlijk citeert hij Art. 1 van de Grondwet: “Handhaven en bevordering van de grondrechten en waarden waarop deze berusten zijn essentieel in de verhouding tussen burgers en overheid en tussen burgers onderling. Daarover valt niet te marchanderen. Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. De overheid treedt de burgers en de ingezetenen van ons land tegemoet zonder discriminatie naar ras, godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, geslacht of op welke grond dan ook. Dit geldt voor toelating en uitzetting van vreemdelingen, de inburgering en naturalisatie van ingezetenen en de rechtspleging De godsdienstvrijheid omvat de gelijke behandeling door de overheid van alle godsdiensten en levensovertuigingen. De overheid handhaaft de grondwettelijke, statutaire en Europese rechtsorde en bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.”
